بنابراين هرگز منظور امام عليه السلام ترك تلاش و كوشش براى زندگى و تأمين آيندهء معقول و برنامهريزى براى وابسته نبودن به ديگران نيست ، بلكه هدف جلوگيرى از حرص و آز شديدى است كه بسيارى از مردم را فرا مىگيرد و به بهانهء تأمين آينده دائماً براى ثروتاندوزى تلاش مىكنند و اموالى را گرد مىآورند كه هرگز تا آخر عمر از آن استفاده نكرده ، براى ديگران به يادگار مىگذارند .
شاهد اين سخن همان جملهاى است كه در ذيل اين حديث شريف در بعضى از منابع آمده بود كه امام عليه السلام مىفرمايد :
« وَاعْلَمْ أنَّكَ لاتَكْسِبُ مِنَ الْمالِ شَيْئاً فَوْقَ قُوتِكَ إلّاكُنْتَ فِيهِ خازِناً لِغَيْرِكَ ؛
بدان كه تو چيزى از مال را بيش از نياز خود به دست نمىآورى مگر اينكه در آن ، خزانهدار براى ديگرى هستى » .
مرحوم « مغنيه » در شرح اين كلام ، تفسير ديگرى دارد كه مىگويد : اين سخن امام عليه السلام نهى از كار و كوشش نسبت به آينده نيست . چگونه ممكن است نهى از اين كار باشد در حالى كه خود آن حضرت مىفرمايد :
« اعْمَلْ لِدُنْياكَ كَأَنَّكَ تَعِيشُ أَبَداً ( وَاعْمَلْ لِآخِرَتِكَ كَأَنَّكَ تَمُوتُ غَداً ) ؛
براى دنيايت آنگونه عمل كن كه گويى تا ابد زندهاى ( و براى آخرتت آنگونه عمل كن كه گويا مىخواهى فردا از دنيا به روى ) » « 1 » و اگر كار و تلاش پيگير نباشد ، زندگى در دنيا غير ممكن است . منظور امام عليه السلام از كلام بالا اين است كه اگر چيزى هنوز زمانش فرا نرسيده و به دست تو نيامده غمگين مباش و حسرت و اندوه به خود راه نده . شايد چنين چيزى اصلًا
هامش
( 1 ) . اين حديث شريف را از اميرمؤمنان عليه السلام نيافتيم ولى از رسول خدا صلى الله عليه و آله در مجموعهء ورام ، ج 2 ، ص 234 و از امام حسن مجتبى عليه السلام در ج 13 ، ص 58 ، ح 3 يافت شد ، هر چند مضمونى شبيه آن در بعضى از كتب همانند كتاب جامع الاخبار ، ص 181 از آن حضرت نقل شده است . در آن كتاب چنين آمده است : مرد عالمى چهل حديث انتخاب كرد و نوشت و از آن چهل حديث ، چهار جمله را برگزيد كه از اميرمؤمنان عليه السلام نقل شده بود و بقيه را به دريا افكند . ( اشاره به اينكه همان چهار جمله براى نجات دنيا و آخرت كافى است و آن چهار جمله اين بود : ) « أطِعِ اللَّهَ بِقَدْرِ حاجَتِكَ إلَيْهِ وَأعْصِ اللَّهِ بِقَدْرِ طاقَتِكَ عَلى عُقُوبَتِهِ وَاعْمَلْ لِدُنْياكَ بِقَدْرِ مَقامِكَ فيها وَاعْمَلْ لِآخِرَتِكَ بِقَدْرِ بَقائِكَ فيها ؛ خدا را بهاندازهء نيازى كه به او دارى اطاعت كن و به اندازهاى كه طاقت بر عقوبتش دارى معصيت كن ، براى دنيايت به اندازهاى كه در آن اقامت دارى تلاش كن و براى آخرتت به اندازهاى كه در آن خواهى ماند كوشش كن »