شرح و تفسير طريقهء شناخت افراد
امام عليه السلام در اين كلام نورانى به طريقهء آزمايش شخصيت انسانها اشاره مىكند و مىفرمايد : « در دگرگونى حالات گوهر مردان شناخته مىشود » ؛
( فِي تَقَلُّبِ الْأَحْوَالِ ، عِلْمُ « 1 » جَوَاهِرِ الرِّجَالِ )
. در كافى در ادامهء اين كلام نورانى آمده است
« وَالْأيّامُ تُوضِحُ لَكَ السَّرائِرَ الْكامِنَةَ
؛ و گذشت روزها اسرار پنهانى را بر تو آشكار مىسازد » . « 2 »
« جواهر » جمع « جوهر » به معناى اشياى گرانبهايى است كه از معدن استخراج مىكنند ، به ذات و طبيعت هر چيزى نيز اطلاق مىشود و در اينجا نيز منظور همين است .
بسيار مىشود كه ظاهر و باطن افراد مختلف است ؛ ظاهرى آراسته دارند در حالى كه درون ، آلوده است . ظاهرش پاكدامن ، زاهد ، شجاع و پرمحبت است ؛ ولى باطن كاملًا بر خلاف آن است و گاه به عكس افرادى ظاهراً كماستقامت ، فاقد سخاوت و بىتفاوت به نظر مىرسند در حالى كه در باطن شجاع و نيرومند
هامش
( 1 ) . در متن بسيارى از نسخ نهجالبلاغه « علم » به صورت مصدرى آمده در حالى كه در نسخ ديگرى « عُلِمَ » به صورت فعل ماضى مجهول است و اين نسخه علاوه بر اينكه با آهنگ جمله بيشتر سازگار است با نسخهاى كه از « غررالحكم » نقل كرديم كه به جاى آن « تُعْرَفُ » آمده و با نسخهاى كه در كنز الفوائد به صورت « عُرِفَ » آمده و نسخهاى كه در سراج الملوك به صورت « تُعلَمُ » آمده نيز سازگارتر است .
( 2 ) . كافى ، ج 8 ، ص 23 .