كارى خويش را محور مىبيند .
در قرآن مجيد و روايات اسلامى نيز بحثهاى آموزنده و گستردهاى دربارهء اين صفت رذيله آمده است . در آيهء 8 سورهء « فاطر » مىخوانيم : « أَفَمَنْ زُيِّنَ لَهُ سُوءُ عَمَلِهِ فَرَآهُ حَسَناً فَإِنَّ اللَّهَ يُضِلُّ مَنْ يَشَاءُ وَيَهْدِى مَنْ يَشَاءُ » ؛ آيا كسى كه عمل بدش براى او آراسته شده و آن را خوب و زيبا مىبيند ( همانند كسى است كه واقع را آنچنان كه هست مىيابد ) ؟ ! خداوند هر كس را بخواهد ( و مستحق بداند ) گمراه مى سازد و هر كس را بخواهد هدايت مىكند » .
در حديثى از اميرمؤمنان عليه السلام در كتاب تحف العقول آمده است :
« الإعْجابُ ضِدُّ الصَّوابِ وَآفَةُالْألْبابِ
؛ خودپسندى ضد واقعبينىاست وآفتىاست براى عقلها » . « 1 »
تضاد عُجب با عقل تا آن حد است كه در حديث ديگرى از آن حضرت در غررالحكم مىخوانيم :
« الْمُعْجِبُ لا عَقْلَ لَهُ » « 2 »
و در حديث ديگرى آمده است :
« العُجْبُ رَأْسُ الْحِماقَةِ »
. « 3 »
در حديث جالب و پرمعنايى كه در ذيل حكمت 38 گذشت اين حقيقت منعكس شده است كه حضرت مسيح مىگويد : « من بيماران غير قابل علاج را درمان كردم و حتى مردگان را به اذن خدا زنده نمودم ولى نتوانستم احمق را درمان كنم و هنگامى كه از حضرت سؤال مىكنند : احمق كيست ؟ بارزترين صفت او را عُجب و خودپسندى ذكر مىكند و اين اعجاب سبب مىشود كه تمام فضائل را مخصوص خود بداند و تمام حقوق را ويژهء خود بشمارد و هيچ حقى براى ديگرى قائل نباشد . در آخر آن حديث آمده است :
« فَذلِكَ الْأحْمَقُ الّذي لا حيلَةَ في مُداواتِهِ
؛ اين همان احمقى است كه راهى براى درمان او نيست » . « 4 »
هامش
( 1 ) . تحف العقول ، ص 74 .
( 2 ) . غررالحكم ، ح 7090 .
( 3 ) . همان ، ح 7096 .
( 4 ) . بحارالانوار ، ج 14 ، ص 324 .