تعبيرى بسيار رساست كه تمام نكاتى را كه در بالا گفته شد در بر دارد و اين است معناى فصاحت و بلاغت كه انسان در ضمن عبارت كوتاهى حقايق فراوانى را بيان نمايد .
در ضمن تعبير به
« أَحَدُ حُسّادِ عَقْلِهِ
؛ يكى از حاسدان عقل » نشان مىدهد كه عقل انسان حاسدان ديگرى نيز دارد كه از آن جمله هواى نفس و استبداد به رأى و تكبر است و در عوامل ظاهرى نيز شراب و مواد مخدر دشمن و حسودِ عنود عقلاند .
دربارهء آثار خطرناك عُجب و خودپسندى در بحثهاى گذشته در گفتار حكيمانهء 38
( وَأوْحَشَ الْوَحْشَةِ الْعُجْبُ )
و گفتار گرانبهاى حكيمانهء 167
( الإعْجابُ يَمْنَعُ مِنَ الْإزْديادِ )
نيز مطالب قابل توجهى آمده است . اساساً عُجب و خودپسندى يكى از نشانههاى جهل و نادانى است و طبق ضربالمثل معروف فارسى : « خودپسندى جان من برهان نادانى بود » زيرا انسان با تمام عظمتى كه دارد ، موجودى ضعيف است ؛ يك پشهء آلوده به ميكروب ممكن است قوىترين انسانها رااز پاى در آورد و يا به هنگام خوردن و آشاميدن ، لقمه و آب گلوگيرش شود و او را خفه كند . بلند مرتبهترين انسانها از نظر مقام ظاهرى ممكن است يك شبه مقام خود را از دست بدهد و برترين ثروتمندان در مدت كوتاهى گرفتار ورشكستگى گردد و به خاك سياه بنشيند . با اين حال آيا خودپسندى و خودخواهى دليل بر نادانى نيست ؟ مىدانيم انسان نادان در معرض هرگونه آفت مادّى و معنوى است .
رذيلهء عُجب و خودپسندى سرچشمهء رذيلههاى ديگر نيز نظير « تكبر » مىشود كسى كه خويشتن را مىپسندد هنگامى كه در برابر ديگران قرار گرفت تكبر مىورزد و گاه گرفتار رذيلههاى خودمحورى و انحصارطلبى نيز مىشود ، زيرا وقتى زياد به خود معتقد شد ، همه چيز را براى خود مىخواهد و در هر
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 636
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٦٣٦