فراگيرى علم و دانش خسته شود يا گمان كند به مرحلهء نهايى علم و دانش رسيده است . بداند به سمتى حركت مىكند كه هر قدر جلوتر مىرود وسيعتر مىشود .
در حديث معروفى از رسول خدا صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« مَنْهُومانِ لا يَشْبَعُ طالِبُهُما طالِبُ الْعِلْمِ وَطالِبُ الدُّنْيا
؛ دو گروه گرسنهاند و هرگز سير نمىشوند : طالبان عمل و طالبان دنيا » . « 1 »
به همين دليل تحصيل علم در اسلام از جهات مختلف نامحدود است : از نظر مدت حديث معروف از پيامبر صلى الله عليه و آله است كه فرمود :
« أُطْلُبُ الْعِلْمَ مِنَ الْمَهْدِ إِلَى اللَّحْدِ
؛ از گهواره تا گور دانش بجوى » گرچه آن را در جوامع حديثى نيافتيم .
از نظر مكان در حديث ديگرى مىخوانيم :
« أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِالصّينِ
؛ به دنبال علم و دانش برويد هرچند در سرزمين چين باشد » . « 2 »
از نظر مقدار كوشش در حديثى از امام صادق عليه السلام آمده است :
« أُطْلُبُوا الْعِلْمَ وَلَوْ بِخَوْضِ اللُّجَجِ وَسَفْكِ الْمُهَجِ
؛ در طلب دانش باشيد هرچند براى تحصيل آن در درياها فرو رويد و خون خود را فدا كنيد » . « 3 »
از نظر استاد در حديث ديگرى مىخوانيم :
« الْحِكْمَةُ ضالَّةُ الْمُؤْمِنِ يَأْخُذُها حَيْثُ وَجَدَها
؛ علم و دانش گمشدهء فرد با ايمان است ، نزد هر كس باشد گمشدهء خود را مطالبه مىكند » . « 4 »
اين سخن را با حديثى كه از اميرمؤمنان عليه السلام در غررالحكم آمده است پايان مىدهيم :
« الْعالِمُ مَنْ لا يَشْبَعُ مِنَ الْعِلْمِ وَ لا يَتَشَبَّعُ بِهِ
؛ عالم و دانشمند كسى است كه هرگز از علم و دانش سير نمىشود و اظهار سيرى نيز مىكند » . « 5 »
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 1 ، ص 183 .
( 2 ) . وسائلالشيعه ، ج 27 ، ص 27 ( با توجه به اينكه در آن زمان آخرين نقطهء آباد شناخته شدهء دنيا چين بود ) .
( 3 ) . بحارالانوار ، ج 75 ، ص 277 .
( 4 ) . عوالى اللئالى ، ج 4 ، ص 81 .
( 5 ) . غررالحكم ، ح 75 .