شرح و تفسير سرانجام مبارزه با حق
امام عليه السلام در اين كلام نورانى از كسانى سخن مىگويد كه به مقابلهء با حق بر مىخيزند . مىفرمايد : « آن كس كه در برابر حق قد علم كند ( و به مبارزه برخيزد ) هلاك خواهد شد » ؛
( مَنْ أَبْدَى صَفْحَتَهُ لِلْحَقِّ هَلَكَ )
. اين كلام حكمتآميز با همين عبارت در لابهلاى خطبهء شانزدهم نهجالبلاغه آمده است كه شرح آن را در جلد اول در ذيل همان خطبه ( صفحهء 651 ) بيان كرديم و حاصل آن اين است كه هرگز به مخالفت و مقابلهء با حق برنخيزيد ، زيرا حق قدرتى دارد كه انسان را بر زمين مىكوبد ؛ اگر در كوتاه مدت انجام نشود در دراز مدت انجام خواهد شد و تاريخ ، به ويژه تاريخ اسلام ، نشان مىدهد آنها كه به مقابلهء با حق برخاستند چگونه طومار زندگانىشان در هم پيچيده شد .
نيز با توجّه به اينكه حق به معناى واقعيتهاى ثابت است و واقعيتها آثارى دارد و هر چه با آثارش به مخالفت برخيزند از ميان نمىرود ، از اين رو سرانجام بر انسان غلبه مىكند و او را در هم مىشكند . درست مانند اينكه انسان بداند فلان راه ، مستقيم و راه ديگر بيراهه است ، اگر به مخالفت با راه مستقيم برخيزد و به بيراهه رود هرقدر تلاش و كوشش كند به مقصد نمىرسد و سرانجامش هلاكت است .
بعضى از شارحان نهجالبلاغه تفسير ديگرى براى اين جمله برگزيدهاند و آن