الرضا عليه السلام نقل مىكند كه يكى از يارانش مىگويد : خدمت آن حضرت بوديم سخن از پدرش ( امام كاظم عليه السلام ) به ميان آمد . فرمود :
« كَانَ عَقْلُهُ لَايُوَازِنُ بِهِ الْعُقُولُ وَرُبَّمَا شَاوَرَ الْأَسْوَدَ مِنْ سُودَانِهِ فَقِيلَ لَهُ : تُشَاوِرُ مِثْلَ هَذَا ؟ فَقَالَ : إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى رُبَّمَا فَتَحَ عَلَى لِسَانِه
؛ عقل او قابل مقايسه با عقول ديگران نبود ولى با اين حال گاهى با بعضى از غلامانش مشورت مىكرد . بعضى به آن حضرت گفتند :
شما با مثل چنين شخصى مشورت مىكنيد ؟ فرمود : اگر خدا بخواهد چه بسا راه حل مشكل را بر زبان او جارى كند » . « 1 »
يكى از فوايد مشورت چيزى است كه امام كاظم عليه السلام در حديث نورانىاش به آن اشاره كرده مىفرمايد :
« مَنِ اسْتَشَارَ لَمْ يَعْدَمْ عِنْدَ الصَّوَابِ مَادِحاً وَعِنْدَ الْخَطَاءِ عَاذِراً
؛ كسى كه مشورت كند اگر به حق راه يابد او را ستايش مىكنند و اگر به راه خطا برود او را معذور مىدارند . ( در حالى كه اگر مشورت نكند نه در حال خطا كسى عذر او را موجه مىداند و نه در صواب كسى او را ستايش مىكند ) » . « 2 »
احاديث دربارهء مشورت از معصومان عليهم السلام بسيار فراوان است اين سخن را با حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله پايان مىدهيم كه فرمود :
« الْحَزْمُ أَنْ تَسْتَشِيرَ ذَا الرَّأْيِ وَتُطِيعَ أَمْرَهُ
؛ حزم و دورانديشى ايجاب مىكند كه با صاحبنظران مشورت كنى و از امر او اطاعت كنى » . « 3 »
* * *
هامش
( 1 ) . بحارالانوار ، ج 72 ، ص 101 ، ح 25 .
( 2 ) . همان ، ص 104 ، ح 37 .
( 3 ) . همان ، ص 105 ، ح 41 .