مىخيزد و شايد صحنهء جامعهاى را فرا مىگيرد . به همين دليل در كنار دستور به پرهيز از گمان بد امر شده است كه افراد ، خود را در موارد سوء ظن و تهمت قرار ندهند .
به بيان ديگر ، ما نمىتوانيم بگوييم چون در شريعت اسلام سوء ظن و تجسس حرام است ، رفتن در مواضع تهمت مانعى ندارد و مردم بايد به وظيفهء خود عمل كنند و با حسن ظن به همه چيز بنگرند ، زيرا تضمينى نيست كه همه به اين دستورات اسلامى بدون كم و كاست عمل نمايند ، بنابراين ساير مردم تكليفى دارند و ما هم وظيفهاى و اگر بخواهيم اين موضوع را گسترش دهيم مىتوان گفت : همانگونه كه ارتكاب گناه ممنوع است ، فراهم كردم زمينههاى گناه براى ديگران نيز ممنوع است .
در روايات اسلامى نيز تأكيدهاى فراوانى در اين زمينه وارد شده است : در حديثى كه ابن ابىالحديد در شرح همين كلام حكمتآميز آورده چنين مىخوانيم كه يكى از صحابه ، رسول خدا صلى الله عليه و آله را در كنار كوچهاى از كوچههاى مدينه مشاهده كرد كه زنى با اوست . او به رسول خدا صلى الله عليه و آله سلام كرد و رسول خدا صلى الله عليه و آله پاسخش را گفت . هنگامى كه آن شخص عبور كرد پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله وى را صدا زد و فرمود :
« هذِهِ زَوْجَتي فُلانَةٌ
؛ اين زن را كه ديدى فلانى همسرم است » آن مرد گفت : اى رسول خدا مگر ممكن است كسى دربارهء شما سوء ظنى ببرد ؟
حضرت فرمود :
« إِنَّ الشَّيْطَانَ يَجْرِي مِنِ ابْنِ آدَمَ مَجْرَى الدَّم
؛ شيطان در وجود انسانها همچون خونى كه در رگهاست جريان دارد ( اشاره به اينكه بى سر و صدا در همه جاى بدن انسان نفوذ مىكند ؛ در فكر و چشم و گوش و دست و زبان او ) » . « 1 »
مرحوم شيخ حر عاملى در كتاب وسائل الشيعه در جلد 8 فصل آداب العشرة
هامش
( 1 ) . شرح نهج البلاغهء ابن ابىالحديد ، ج 18 ، ص 380 .