حيوانات قربانى يا صدقهاى در راه خدا . بعضى گفتهاند « قربان » مصدر از مادهء « قُرب » است ولى با توجه به اينكه در محل كلام ما معناى وصفى دارد ( چيزى كه مايهء قرب مىشود ) بايد پذيرفت كه مصدرى است كه به معناى وصفى به كار رفته است .
اما اينكه در مورد حج آن را جهاد هر ضعيفى شمرده ازاينرو است كه حج هم جهاد با نفس است و هم آثار جهاد با دشمن را دارد ، زيرا مايهء وحدت ميان مسلمانان و اتحاد صفوف آنها مىشود و پشت دشمن را مىلرزاند ، بنابراين افرادى كه توان حضور در ميدان جهاد با دشمن را ندارند با حضور در مناسك حج به بخشى از فلسفهء جهاد با دشمن فعليت مىبخشند و حتى جوانانى كه در حج شركت مىكنند با تحمل مشقات حج و گاه پيادهروىهاى طولانى و محروميت از خواب و استراحت ، براى ميدان جهاد تمرين مىكنند .
امام در مورد روزه مىفرمايد : زكات بدن است ، زيرا روزه چيزى از بدن مىكاهد ؛ ولى بر بركات آن مىافزايد همانگونه كه زكات مال ظاهرا چيزى از آن مىكاهد ؛ اما بركات غير قابل انكارى دارد . در جهان نباتات نيز اين موضوع در مورد بسيارى از درختان عملى مىشود كه شاخههاى زيادى از آن را مىبرند ولى بعداً درخت نمو فوقالعادهاى پيدا مىكند .
به گفتهء شاعر :
زكات مال به در كن كه شاخهء رَز « 1 » را * چون باغبان ببُرد بيشتر دهد انگور !
امام عليه السلام مىفرمايد : جهاد زن شوهردارى شايسته است به سبب آن كه در ميدان جهاد مشكلات فراوانى است : هم بذل مال است ( در زمانى كه مجاهدان هزينههاى خود را از سلاح و مركب و غذا مىپرداختند ) و هم بذل جان و هم
هامش
( 1 ) . « رز » به معناى درخت انگور است .