در حديث ديگرى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مىخوانيم :
« تَعافُوا تَسْقُطُ الضَّغائِنُ بَيْنَكُمْ ؛
يكديگر را عفو كنيد تا كينهها برچيده شود » . « 1 »
قرآن مجيد نيز خطاب به مؤمنان مىفرمايد : « وَلْيَعْفُوا وَلْيَصْفَحُوا أَلا تُحِبُّونَ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحيمٌ » . « 2 »
از آثار و بركات مهم عفو از دشمنان و خطاكاران آن است كه در بسيارى از موارد ناگهان منقلب مىشوند و عداوت آنها تبديل به دوستى صميمانهاى مىشود كه تاريخ نمونههاى فراوانى از آن به ياد دارد .
البته اين دستور يك استثناى مهم دارد و آن اينكه در آنجا كه دشمن عفو را نشانهء ضعف ببيند يا سبب جسارت و ادامهء خصومت او شود ، عفو كردن غلط و شبيه ترحم بر پلنگ تيزدندان است . در اينگونه موارد هيچ كس عفو را فضيلت نمىشمرد ، بلكه نوعى بىتدبيرى و رضايت به ادامهء خشونت محسوب مىشود .
به همين دليل در اجراى حدود اسلامى در جايى به قاضى اجازهء عفو داده شده است كه آثار توبه و صلاح در شخص جانى آشكار گردد .
* * *
هامش
( 1 ) . كنز العمال ، ج 3 ، ص 373 ، ح 7004 .
( 2 ) . نور ، آيهء 22 .