شرح و تفسير سالى كه نكوست . . .
امام عليه السلام در اينجا درس مهمى مىدهد كه براى همهء مديران ، بلكه همهء رهروان راه حق كارگشاست . مىفرمايد : « هنگامى كه كارها مشتبه شوند ( و آينده روشن نباشد ) آخرشان را بايد به اولشان سنجيد » ؛
( إِنَّ الْأُمُورَ إِذَا اشْتَبَهَتْ اعْتُبِرَ آخِرُهَا بِأَوَّلِهَا )
. اشاره به اينكه هميشه آغاز و انجام كارها با يكديگر پيوند ناگسستنى دارند و در واقع شبيه علت و معلولاند ، بنابراين اگر ما در چگونگى پايان كارى شك و ترديد داشتيم بايد ببينيم آغازش چگونه بوده است ؛ هرگاه در مسير صحيح بوده عاقبت آن نيز چنين است و مطابق ضرب المثل فارسى : « سالى كه نكوست از بهارش پيداست » و اگر آغاز آن در مسير نادرستى قرار گرفته بايد بدانيم كه عاقبت آن نيز نادرست و خطرناك است و به گفتهء معروف :
خشت اول چون نهد معمار كج * تا ثريا مىرود ديوار كج !
اين سخن پيام ديگرى نيز دارد و آن اينكه اگر مىخواهيم نتيجههاى خوب و پربار از كارهاى خودمان بگيريم بايد در آغاز مراقب زيربناهاى آن باشيم .
تفاوت بناى مسجد قبا و مسجد ضرار در همين امر است كه اولى به مصداق « لَمَسْجِدٌ أُسِّسَ عَلَى التَّقْوى » « 1 » پايهء صحيحى داشت و سرانجام به مضمون « فيهِ
هامش
( 1 ) . توبه ، آيهء 108 .