و شكستگى است در اينجا اشاره به كم نگذاردن از نظر اجزا و شرايط و ترك موانع نماز است ، ازاينرو ممكن است جملهء
« وَلَا مَنْقُوصٍ »
اشاره به كاستىهايى از نظر مستحبات و كمالات عبادت باشد ؛ يعنى عبادت را به طور كامل انجام ده بهگونهاى كه نه كمبودى از نظر واجبات داشته باشد و نه مستحبات .
در واقع امام عليه السلام با اين بيان به تمام كسانى كه در اجتماع شغلهاى مهم و پردردسرى دارند درسى مىدهد كه مبادا وجود گرفتارىهاى زياد سبب شود كه آنها خود را از عبادات مستحب و نوافل معاف بدانند كه اين اشتباه بزرگى است و يا اينكه تصور كنند انجام فرائض به طور كامل ممكن است سبب گردد تا در وظايف اجتماعى گرفتار كوتاهىها و خطا و اشتباه شوند .
جالب اينكه در بعضى از نقلها آمده است در زمان مرحوم ميرزاى قمى اطرافيان سلطان وقت به او نوشتند : اگر سلطان در اين فصل گرما بخواهد روزه بگيرد ممكن است در اواخر روز حالت عصبانيت به او دست دهد و حكم خلافى صادر كند ؛ خون بىگناه يا كمگناهى ريخته شود و افرادى بيش از استحقاقشان مجازات گردند . مرحوم ميرزاى قمى در پاسخ نوشت : سلطان بايد روزه بگيرد و عصبانى هم نشود .
آنگاه به سراغ دومين دستور دربارهء عبادات جمعى مىرود و مىفرمايد :
« هنگامى كه به نماز جماعت براى مردم مىايستى بايد نمازت نه ( چندان طولانى باشد كه ) موجب نفرت مردم گردد و نه ( چنان سريع كه ) موجب تضييع واجبات نماز شود » ؛
( وَإِذَا قُمْتَ فِي صَلَاتِكَ لِلنَّاسِ ، فَلَا تَكُونَنَّ مُنَفِّراً وَلَا مُضَيِّعاً )
. آنگاه امام عليه السلام به دو دليل عقلى و نقلى براى اين دستور تمسك مىجويد :
نخست مىفرمايد : « زيرا در ميان مردمى ( كه با تو به نماز مىايستند ) افراد بيمارى هستند يا كسانى كه حاجات فورى دارند » ؛
( فَإِنَّ فِي النَّاسِ مَنْ بِهِ الْعِلَّةُ وَلَهُ الْحَاجَةُ )
.
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 85
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٨٥