حق ما مبارزه كردى تا به آنچه مىخواستى رسيدى و نمىدانم شايد اين آزمايشى براى شماست و مايهء بهرهگيرى تا مدتى معين ( جملهء اخير برگرفته از آيهء 111 از سورهء انبياست كه مىفرمايد : « وَإِنْ أَدْرِى لَعَلَّهُ فِتْنَةٌ لَّكُمْ وَمَتاعٌ إِلى حِينٍ » است . « 1 »
از اين نامهء معاويه به ابن عباس و همچنين نامهء او به امام عليه السلام به خوبى استفاده مىشود كه او بىشرمانه قتل عثمان را كه خودش در آن سهيم بود براى رسيدن به اهدافش به هر كس كه مايل بود نسبت مىداد تا مردم جاهل را بر ضد او بشوراند و او را در برابر خواستههاى خود تسليم كند در حالى كه تمام شواهد تاريخى نشان مىدهد كه او در باطن خواهان قتل عثمان بود و گامى براى يارى او بر نداشت در حالى كه عثمان صريحاً از وى كمك خواسته بود . به تعبير محمد بن مسلمهء انصارى كه در پاسخ معاويه نگاشت : تو در حيات عثمان دست از ياريش برداشتى و بعد از مرگش به ياريش برخاستى
( وَلَئِنْ كُنْتَ نَصَرْتَ عُثْمْانَ مَيّتاً لَقَدْ خَذَلْتَهُ حَيّاً ) .
« 2 »
در جلد اوّل همين كتاب ( پيام امام اميرالمؤمنين عليه السلام ) صفحهء 421 و جلد 2 ، صفحهء 480 و جلد 3 ، صفحهء 226 توضيحات قابل توجهى دربارهء نامهء امام عليه السلام به معاويه براى بيعت و اشارهاى به علل قتل عثمان آمده است .
* * *
هامش
( 1 ) . شرح نهجالبلاغهء ابن ابى الحديد ، ج 16 ، ص 154 .
( 2 ) . صفين ، ص 76 .