1 . حكومت استبدادى و آن حكومتى است كه يك فرد بر جامعه مسلط مىشود و بدون هيچ قانونى ارادهء خود را بر آنها در هر چيز تحميل مىكند ( مانند حكومت رؤساى قبايل در تاريخهاى دور گذشته ) .
2 . حكومت پادشاهى كه در آن نيز حاكم فرد واحدى است ؛ ولى قانون و نظامى براى خود مقرر داشته است .
3 . حكومت اشراف ( آريستوكراسى ) و آن حكومتى است كه در آن گروهى از اشراف بر جامعه حكومت مىكنند .
4 . حكومت دموكراسى كه ملت حاكم واقعى جامعهء است و به همين دليل از طريق انتخابات نمايندگان خود را براى مسائل قانونى و اجرايى و قضايى برمىگزيند كه گاه انتخابات بىواسطه است و گاه با واسطه .
البته حكومت الهى ؛ يعنى حكومت انبيا و امامان معصوم نيز جايگاه ويژهء خود را دارد . آنان از طرف خداوند منصوب به اين حكومتند و تمام خير بندگان خدا را طالبند ، هر چند آنها هم براى پيشرفت كار خود و جلب حمايت تودههاى مردم در بسيارى از مواقع از بيعتشان بهره مىگرفتند و با آن رسميت بيشترى به حكومت خود مىبخشيدند . اين معنا در حكومت پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و اميرمؤمنان عليه السلام به خوبى ديده مىشود .
* * *
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 407
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٠٧