او در جبروتش خود را بر كنار دار ، زيرا خداوند هر جبارى را ذليل و هر فرد خودپسند متكبّرى را خوار مىدارد » ؛
( إِيَّاكَ وَمُسَامَاةَ « 1 » اللَّهِ فِي عَظَمَتِهِ ، وَالتَّشَبُّهَ بِهِ
فِي جَبَرُوتِهِ ، فَإِنَّ اللَّهَ يُذِلُّ كُلَّ جَبَّارٍ ، وَيُهِينُ كُلَّ مُخْتَالٍ « 2 » ) .
در واقع كسانى كه از باد كبر و غرور سرمستند عملًا دعوى همتايى با خدا را دارند در حالى كه ذرّهء ناچيزى دربرابر اقيانوس عظمت او هستند . كيفر اينگونه بلندپروازىِ بىمعنا همان است كه خداوند آنها را به ذلت و خوارى بكشاند و اگر متكبّران و مغروران توجّه به پايان كار خويش كنند از مركب غرور و كبر پايين خواهند آمد .
در اين زمينه احاديث پرمعنايى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله و ساير امامان معصوم عليهم السلام نقل شده است .
در حديثى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه از آن حضرت دربارهء
« أَدْنَى الْإِلْحَادِ » ؛
( نخستين مرحلهء كفر ) سؤال شد . امام عليه السلام فرمود :
« إِنَّ الْكِبْرَ أَدْنَاهُ ؛
تكبّر مرحلهء نخست آن است » . « 3 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام آمده است :
« الْكِبْرُ رِدَاءُ اللَّهِ فَمَنْ نَازَعَ اللَّهَ شَيْئاً مِنْ ذَلِكَ أَكَبَّهُ اللَّهُ فِي النَّارِ ؛
بزرگى ، ردايى است كه تنها بر قامت كبريايى خداوند موزون است كسى كه با خداوند در اين امر به منازعه برخيزد ( و خود را بزرگ ببيند ) خداوند او را به صورت در آتش دوزخ مىافكند » . « 4 »
البته تمام اينها به علت آثار بسيار منفى فردى و اجتماعى است كه دامان شخص مغرور و متكبّر را مىگيرد . در روايات متعدّدى وارد شده است كه كبر
هامش
( 1 ) . « مُساماة » به معناى برترى جويى و مقابله كردن است .
( 2 ) . « مُخْتال » به معناى متكبّر مغرور است از ريشهء « خُيَلاء » بر وزن « جهلاء » به معناى تخيلاتى است كه انسان بر اثر آن خود را بزرگ مىبيند .
( 3 ) . كافى ، ج 2 ، ص 309 ، ح 1 .
( 4 ) . همان مدرك ، ح 5 .