44 . پرهيز شديد از خونريزى غير مجاز .
45 . پرهيز از هرگونه عُجب و خودبينى و خودپسندى .
46 . بر حذر بودن از منت گذاشتن بر رعايا .
47 . اجتناب از شتابزدگى و عجلهء در كارها .
48 . پرهيز از رانت خوارى و گرفتن حق اختصاصى در مشتركات .
49 . توجّه به سيرهء رسول خدا و انبياى الهى در تمام امور مربوط به زمامدارى .
50 . سرانجام دعا براى خود و مالك و درخواست رحمت و توفيق از پروردگار و سعادت شهادت .
اين عهدنامه را از زاويهاى ديگر مىتوان در ده محور خلاصه كرد : 1 . اهمّيّت ماموريتى كه بر عهدهء مالك گذارده شده بود . 2 . تذكرات اخلاقى فوقالعاده كه در روش حكومت بسيار تاثير گذار است . 3 . تقسيم رعايا و قشرهاى مختلف مردم به چندين بخش از نيروهاى نظامى گرفته تا ماموران جمع ماليات و كارگزاران حكومت و قضات و تجار و صاحبان صنايع و تعيين وظايف و ويژگىهاى مربوط به آنها . 4 . اهتمام فوقالعاده به طبقات محروم . 5 . لزوم تعيين وقتى براى ملاقات عمومى مردم و به اصطلاح ديدار چهره به چهره با ارباب حاجات .
6 . انتخاب مشاوران قوى و خردمند . 7 . جلوگيرى از هرگونه رانتخوارى و امتياز طلبى . 8 . اهتمام به امر صلحِ آميخته با هوشيارى در برابر دشمنان و پرهيز از هرگونه خونريزى بى دليل . 9 . اهتمام به امر برگزارى فرايض دينى براى عموم مردم . 10 . دعا براى موفقيت جهت انجام اين مسئوليتها و كمك طلبيدن از ذات پاك پروردگار .
* * *
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 361
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٦١