نشوند ، زحمتى است بدون دليل ؛ ولى در ميدان جنگ چنين نيست ( زيرا پياده شدن از مركب به هر حال خطرناك است ) و بيش از طاقتش چيزى بر آن بار نكند و بيش از تواناييش آن را راه نبرد » . « 1 »
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام شبيه همين معنا تحت عنوان « لِلدَّابَّةِ عَلَى صَاحِبِهَا سِتِّةُ حُقوق ؛ براى چهارپايان بر صاحبان آنها شش حق است » نقل شده و در روايت ديگرى هفت حق ذكر شده است .
تعبيرات ظريفى در اين روايت آمده كه اسلام كوچكترين مسائل را دربارهء اين موضوع از نظر دور نداشته و انسانىترين دستورات را در اين باره داده است .
بسيارند كسانى كه هنگامى كه مركب آنها كم و زيادى مىكند با شلاق به جان آن مىافتند و گاه عصبانيّت خود را در موضوعات ديگر ، بر سر حيوان خالى مىكنند ؛ ولى اسلام تأكيد مىكند كه بىدليل مركب را آزار ندهند . در حديث مىخوانيم كه امام سجاد زين العابدين عليه السلام چهل بار از مدينه به مكّه براى زيارت خانهء خدا از شترى استفاده كرد و در تمام اين مدت حتى يك تازيانه به آن شتر نزد . « 2 »
در حديث معروفى كه در منابع شيعه و اهل سنّت آمده است مىخوانيم :
« خداوند زنى را به خاطر گربهاى وارد دوزخ ساخت چرا كه آن را بسته بود نه رهايش مىكرد كه خودش غذا پيدا كند و نه غذايى به او مىداد » . « 3 »
حتى از بعضى روايات استفاده مىشود كه نبايد فحش و ناسزا به حيوانات داد . « 4 » اين تعبير نشان مىدهد كه حيوانات هم براى خود فهم و شعورى دارند و از فحش و ناسزا متأثر مىشوند . به علاوه هنگامى كه زبان انسان آلوده شد ، تدريجاً براى او يك عادت مىشود و در مورد انسانها نيز آن را به كار مىبرد .
هامش
( 1 ) . وسائلالشيعه ، ج 8 ، ابواب احكام الدواب ، باب 9 ، ص 350 ، ح 1 .
( 2 ) . همان مدرك ، باب 10 ، ص 353 ، ح 9 .
( 3 ) . كنزالعمال ، ح 43695 و وسائلالشيعه ، باب 53 از احكام الدواب . ص 397 .
( 4 ) . تهذيب ، ج 4 ، ص 164 ، ح 4 .