مىكشند و در سال ميليادرها دلار سلاحهاى كشتار جمعى صادر مىكنند و صداى كسى بلند نمىشود ؛ اما يك يا چند حيوان اگر مورد آزار قرار گيرند فريادشان بلند مىشود .
ولى اسلام حد اعتدال را از آغاز در اين مسأله رعايت كرده و سفارشهاى اكيد و دقيق و ظريفى دربارهء حيوانات نموده كه هر انسان منصفى را به تحسين وا مىدارد .
در كتب روايى ما ، روايات زيادى در اين باره وارد شده است ؛ از جمله در ابواب مربوط به حج به تناسب استفاده از حيوانات به عنوان مركب در مسير حج ، ابوابى تحت عنوان « ابواب احكام الدواب فى السفر و غيره » ديده مىشود .
مرحوم شيخ حر عاملى در كتاب وسائل الشيعه در جلد هشتم تحت همين عنوان روايات فراوانى در بيش از پنجاه باب ذكر كرده است كه ذيلا بعضى از روايات آن را كه در باب اوّل ذكر كرده از نظر مىگذرانيم .
پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود : « لِلدَّابَّةِ عَلَى صَاحِبِهَا خِصَالٌ يَبْدَأُ بِعَلَفِهَا إِذَا نَزَلَ وَ يَعْرِضُ عَلَيْهَا الْمَاءَ إِذَا مَرَّ بِهِ وَ لَا يَضْرِبُ وَجْهَهَا فَإِنَّهَا تُسَبِّحُ بِحَمْدِ رَبِّهَا وَ لَا يَقِفُ عَلَى ظَهْرِهَا إِلَّا فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ لَا يُحَمِّلُهَا فَوْقَ طَاقَتِهَا وَ لَا يُكَلِّفُهَا مِنَ الْمَشْيِ إِلَّا مَا تُطِيقُ ؛ براى چهارپايان بر صاحبان آنها حقوق ( ششگانه ) است نخست اينكه هنگامى كه به منزل رسيد و پياده شد اوّل آذوقهء آنها را آماده كند ( چرا كه اين حيوان از صاحبش خستهتر است به علاوه زبان تقاضا ندارد ) و هر زمان كه از كنار آب بگذرد ، آب را بر او عرضه كند ( تا اگر تشنه باشد بنوشد ) و هرگز به صورتش تازيانه نزند چرا كه او تسبيح و حمد خدا مىگويد و هرگز بر پشت آن هنگام توقف ننشيند مگر در هنگام جنگ ( اشاره به اينكه هنگامى كه سواران به هم مىرسند ، يا از كنار فرد پيادهاى عبور مىكنند و براى احوالپرسى و مطالب ديگر توقف مىنمايند بايد از مركب پياده شوند ، حرفهايشان كه تمام شد سوار شوند و به راه خود ادامه دهند ، زيرا اين زحمت را به حيوان دادن كه در حال توقف سوار آن باشند و پياده
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 324
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٢٤