گروه دوم مهاجرانند كه البته سابقين نيز جزء آنها بودند و آنها كسانى هستند كه در مكّه به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله ايمان آوردند و چون كار بر مسلمين در مكّه تنگ شد و جان پيغمبر صلى الله عليه و آله در خطر قرار گرفت به دنبال هجرت پيغمبر صلى الله عليه و آله به مدينه هجرت كردند ؛ يعنى از تمام زندگى و خانه و كاشانهء خود چشم پوشيدند و به همراه خانواده به مدينه آمدند در حالى كه نه در آنجا خانهاى داشتند نه وسيلهاى براى امرار معاش و تا ساليان دراز با مشكلات دست و پنچه نرم مىكردند و سرانجام خداوند گشايشى برايشان فراهم كرد .
البته گروه ديگرى نيز بودند كه قبل از هجرت مسلمين از مكّه به مدينه براى نجات از شر اشرار قريش و مشركان به حبشه هجرت كردند و بعد از مدتى كه اسلام در مدينه استقرار يافت از حبشه به مدينه آمدند .
گروه سوم انصارند كه اهل مدينه بودند ، اسلام آورند و مهاجران را با آغوش باز پذيرفتند و با اينكه غالبا زندگى سختى داشتند ، با مهاجران مواسات كردند و آنچه را داشتند در واقع با آنان تقسيم نمودند .
البته در ميان انصار هم سابقين و غير سابقين وجود دارند كه قرآن هم به آنها اشاره كرده : « وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرينَ وَالْأَنْصارِ » « 1 » يعنى آنها كه در پيوستن به پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله در مدينه پيشگام شدند و يا آنها كه قبلًا به مكّه آمده بودند و در محل « عقبه » ( در نزديكى مكّه ) با پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله بيعت كردند . گروه مهاجران و انصار و سابقان را مجموعاً صحابه مىنامند .
گروه چهارم كسانى هستند كه پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله را مشاهده نكردند و در واقع نسلى بعد از مهاجران و انصار بودند ، اين نسل دوم را تابعين مىگويند كه پيروى از مهاجران و انصار كردند و در قرآن به عنوان « وَالَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ » « 2 » و به
هامش
( 1 ) . توجّه داشته باشيد كه در قرائت مشهور ، انصار به كسره خوانده شده كه عطف است بر مهاجرين ، نه با ضمه كه عطف بر سابقين باشد .
( 2 ) . توبه ، آيهء 100 .