إِنَّهُ كانَ تَوَّابا » « 1 » در آن روز افراد بىغرض صفحهء دل را از لوث عشق به بتها پاك كردند و مخلصانه وارد اسلام شدند ؛ ولى مشركان متعصّب و شيطان صفتانى كه سالها با اسلام در حال جنگ بودند به ظاهر و از روى ناچارى تسليم شدند .
ابوسفيان دشمن شمارهء يك اسلام و پدر معاويه از كسانى بود كه در آن روز ظاهراً مسلمان شد و خانواده و بستگان او نيز به پيروى او اظهار اسلام كردند .
از همان روز نقشهها عوض شد و دشمنان اسلام به اين فكر افتادند كه از طريق نفوذ در صفوف مسلمانان ، روزى به حكومت رسند و بر جاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله تكيه زنند . تعبير به « رغبة » در جملهء بالا اشاره به همين معناست و اين رغبت هيچ منافاتى با رهبت ندارد ؛ يعنى پذيرش اسلام از ناحيهء آنها آميزهاى از ترس و اميد رسيدن به مقام در آينده بود .
آيا چنين اسلامى را مىتوان با اسلام امير مؤمنان على عليه السلام كه در آغاز بعثت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در برابر آن همه دشمنان و در زمان تنهايى پيامبر اكرم صورت گرفت ، يكسان دانست ؟
به همين دليل امام عليه السلام در ادامهء اين سخن مىفرمايد : « اين در حالى بود كه پيشگامان به جهت سبقتشان ، رستگار شدند و مهاجران نخستين به فضل و برترى خويش نايل آمدند » ؛ ( عَلَى حِينَ فَازَ أَهْلُ السَّبْقِ بِسَبْقِهِمْ ، وَ ذَهَبَ الْمُهَاجِرُونَ الْأَوَّلُونَ بِفَضْلِهِمْ ) .
اين سخن به چند گروه بودن مسلمانان كه در قرآن مجيد نيز آمده اشاره دارد در آنجا كه مىفرمايد : « وَ السَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهاجِرينَ وَ الْأَنْصارِ وَ الَّذينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْه » « 2 » گروهى از پيشگامان در اسلام بودند كه امام عليه السلام در اين ميان پيشگام پيشگامان بود و گروه ديگرى اسلام را پذيرفتند و
هامش
( 1 ) . فتح ، آيهء 1 - 3 .
( 2 ) . توبه ، آيهء 100 .