در دستور اوّل و دوم چنين مىفرمايد : « از فرار و عقب نشينىهايى كه پس از آن حملهء تازهاى به دشمن است نگران نباشيد و همچنين از جولانى كه بعد از آن حمله صورت مىگيرد ناراحت نشويد » ؛ ( لَا تَشْتَدَّنَّ عَلَيْكُمْ فَرَّةٌ « 1 » بَعْدَهَا كَرَّةٌ « 2 » ، وَ لَا جَوْلَةٌ « 3 » بَعْدَهَا حَمْلَةٌ ) .
منظور از جملهء اوّل اين است كه گاه شرايط ايجاب مىكند كه جنگجويان به طور موقّت فرار كنند تا دشمن به دنبال آنها بشتابد ، ناگهان برگردند و او را غافلگير ساخته با يك حملهء شديد در هم بشكنند . در واقع نوعى عقبنشينىِ تاكتيكى است كه در جنگها معمول است و گاه مخالفت با آن براى لشكر گران تمام مىشود ، لذا امام عليه السلام مىفرمايد : از چنين فرار و عقبنشينى نگران نباشيد . در جملهء دوم اشاره به جولان به اين سمت و آن سمت قبل از حمله است ، زيرا گاه مىشود كه سرباز شجاع براى حمله به دشمن محل خود را در ميدان تغيير مىدهد و جابهجا مىكند تا نقطهاى را كه از آن نقطه بهتر مىتواند حمله كند به دست آورد و يا دشمن را خسته كند ؛ بنابراين نه فرارى كه بعد از آن ، حملهء مجدّدى است ايرادى دارد و نه جولانهايى كه بعد از آن حملات شروع مىشود .
به تعبير ديگر بعضى از افراد مغرور تصوّر مىكنند كه فرار به هر صورت كه باشد ننگ است و همچنين معطل كردن دشمن در ميدان با جولانهاى مكرّر ؛ در حالى كه هيچ يك عيب نيست ، بلكه نوعى روش مبارزه و در بسيارى از موارد عامل پيروزى است .
آن گاه در سومين و چهارمين دستور مىفرمايد : « حق شمشيرها را ادا كنيد و
هامش
( 1 ) . « فرة » به معناى يك بار فرار كردن است .
( 2 ) . « كرّة » به معناى يك بار بازگشت و حملهء بر دشمن است و على عليه السلام را از اين رو كرّار گفتهاند كه پيوسته به دشمن باز مىگشت و حملهء خود را تكرار مىكرد .
( 3 ) . « جولة » به معناى جولان دادن و به اين طرف و آن طرف حركت كردن است . ( اين واژه هم معناى مصدرى دارد و هم اسم مصدرى ) . بعضى نيز « جوله » را به معناى فرار كوتاه مدت ذكر كردهاند ؛ ولى با توجّه به كلام امير مؤمنان در بالا اين معنا بعيد به نظر مىرسد .