شرح و تفسير درياى هولناك دنيا
امام عليه السّلام در قسمت اوّل اين خطبه هنگامى كه مىخواهد دورانى را كه پيامبر صلّى اللّه عليه و إله در آن مبعوث شد يعنى عصر جاهليت را توضيح مىدهد ، در سه جمله كوتاه چنين مىفرمايد : « خداوند پيامبرش را زمانى مبعوث كرد كه نه نشانهاى ( از دين و ايمان ) برپا بود ، نه چراغ هدايتى روشن ، و نه طريق حقى آشكار » ؛ ( بعثه حين لا علم قائم ، و لا منار ساطع « 1 » ، و لا منهج واضح ) .
در زمانهاى گذشته جادّههاى بيابانى و كوهستانى ، مانند امروز روشن نبود . البتّه شاهراهها به علت عبور و مرور زياد مشخص بود ؛ ولى راههاى فرعى نامشخص بود براى اينكه مسافران راهها را گم نكنند روزها نشانههايى به صورت ستون و مانند آن در جاى جاى جاده از ابتدا تا مقصد قرار مىدادند كه آن را « علم » مىناميدند و شبها چراغى بالاى آن روشن مىكردند و به اين جهت نام منار به خود گرفت » ، بنابراين اگر نشانهء روزانه و چراغ شبانه و شاهراه واضح نبود ، احتمال گمراهى رهروان راه بسيار زياد بود .
امام عليه السّلام مسير زندگى مردم را در عصر جاهليت به كوره راهى تشبيه مىكند كه نه نشانهاى در آن برپاست و نه چراغ روشنىبخش ، و نتيجهء آن همان ضلال مبين است كه دربارهء آنها قرآن بيان فرموده است : «
« وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ »
« 2 » ؛ و به يقين ( مردم عصر جاهليّت قبل از قيام پيامبر اكرم ) در گمراهى آشكار بودند » . سپس امام در ادامه اين سخن ، همه انسانها را مخاطب ساخته مىفرمايد : « اى بندگان خدا شما را به تقواى الهى سفارش مىكنم ، و از دنياى فريبنده برحذر مىدارم ، زيرا سرايى است ناپايدار ، و جايگاه سختى و مشقت است . ساكنانش آماده سفر و مقيمانش ناگزير جدايى
هامش
( 1 ) . « سطوع » به معناى بالا آمدن و گسترده شدن است و نور ساطع آن است كه اطراف خود را روشن مىسازد .
( 2 ) . جمعه ، آيهء 2 .