هدف اشاره كرده ، مىفرمايد : « براى شما پايان و مقصدى است ؛ خود را به آن برسانيد و براى شما نشانهاى قرار داده شده ؛ به وسيلهء آن راه را پيدا كنيد و اسلام هدفى دارد به هدف آن برسيد » ( « إنّ لكم نهاية فانتهوا إلى نهايتكم » ، و إنّ لكم علما فاهتدوا بعلمكم ، و إنّ للإسلام غاية فانتهوا إلى غايته ) .
امام عليه السّلام در اين عبارت به نكتهء مهمى اشاره مىكند و آن هدفدار بودن زندگى انسان و همچنين هدفمند بودن برنامههاى دينى است . خداوند ما را بيهوده نيافريد و برنامههاى تشريعى الهى يقينا مقصد مهمى را دنبال مىكند و آن ، سعادت انسان در دنيا و آخرت است .
امام عليه السّلام مىفرمايد : بكوشيد تا به اين هدف نايل شويد . مبادا در ميان راه غافل شويد و توقف كنيد و به سر منزل مقصود نرسيد ؛ چه اين كه نشانههاى راه ، روشن و برنامهها حساب شده است .
منظور از « علم » ( نشانه ) يا اشاره به وجود مبارك خود آن حضرت و انبيا و اوليا در هر عصر و زمان است كه راه را به همگان نشان مىدهند و يا منظور ، قرآن مجيد و به تعبيرى ديگر كتاب و سنّت است و يا همه اينها .
و در پايان اين قطعه به صورت يك نتيجهگيرى روشن مىفرمايد : « با انجام دادن فرايضى كه خدا بر شماست و وظايفى كه براى شما تبيين كرده ، حق او را ادا كنيد كه ( اگر چنين كنيد ) من مدافع شما در روز قيامت خواهم بود ! » ( و اخرجوا « 1 » إلى اللّه بما افترض عليكم من حقّه ، و بيّن لكم من وظائفه . أنا شاهد لكم ، و حجيج « 2 » يوم القيامة عنكم ) .
هامش
( 1 ) « اخرجوا » از مادهء « خروج » به معناى بيرون رفتن است و از آن جا كه اداى حق انسان را از زير بار مسئوليت خارج مىكند اين واژه ، هنگامى كه با « من » متعدى شود به معناى اداى حق آمده است .
( 2 ) « حجيج » از مادهء « حج » به معناى غلبه كردن آمده است و « حجيج » به كسى مىگويند كه با دليل و برهان بر طرف مقابل غالب آيد .