شرح و تفسير اين همه غفلت چرا ؟
در آغاز اين خطبه ، امام عليه السّلام مخاطبان خود بلكه همهء انسانها را مخاطب ساخته ، مىفرمايد : « اى مردمى كه ( غافليد ، امّا ) از شما غفلت نمىشود ( و تمام كردارتان را مأموران الهى ثبت مىكنند ) و اى كسانى كه ( دستورات خدا را ) ترك مىكنيد ، اما شما را ترك نمىكنند ( و سرانجام مورد بازخواست قرار خواهيد گرفت ) » ( أيّها النّاس غير المغفول عنهم ، و التّاركون المأخوذ منهم ) .
سپس مىافزايد : « چه شده است كه مىبينم از خدا روى برتافتهايد و به غير او روى آوردهايد ؟ گويا شما گلهء شتران يا گوسفندانى هستيد كه چوپان ، آنها را به چراگاه « وباخيز » و چشمهاى بيمارىزا مىبرد » ( ما لي أراكم عن اللّه ذاهبين ، و إلى غيره راغبين ! كأنّكم نعم أراح « 1 » بها سائم « 2 » إلى مرعى وبيّ « 3 » ، و مشرب دويّ « 4 » ) .
گر چه همهء مسلمين دم از خدا مىزنند ، ولى گاه عمل گروهى نشان مىدهد كه به خدا پشت كرده و به دنيا و هواى نفس چسبيدهاند ؛ در اين حال امام عليه السّلام آنها را به حيواناتى تشبيه كرده است كه چوپان نا آگاه يا مغرض ، آنها را در جايى به چرا مىبرد كه از مرتع و
هامش
( 1 ) « أراح » از مادهء « اراحة » به معناى باز گرداندن حيوانات به هنگام غروب به آغلها و استراحت گاهشان است ؛ ولى گاه به حركت دادن حيوانات در هر زمان اطلاق مىشود و در عبارت مذكور ، منظور همين است .
( 2 ) « سائم » در اصل به معناى كسى است كه دنبال چيزى مىرود ؛ سپس به معناى چوپانى كه حيوانات را به چرا مىبرد و يا حيواناتى كه به چرا مىروند ، استعمال شده است و در عبارت مزبور به معناى چوپان است ( بنابر اين هم معناى متعدّى دارد و هم لازم ) .
( 3 ) « وبىّ » ( از مادهء و با ) به معناى كسى است كه به بيمارى و با يا هر نوع بيمارى واگيردار مبتلا شده است و « مرعى و بى » در عبارت مذكور به معناى چراگاه وباخيز يا آلوده به بيمارى است .
( 4 ) « دوىّ » از مادهء « داء » به معناى بيمارى گرفته شده و « دوىّ » به آب يا غذايى مىگويند كه آلوده و بيمارىزاست .