ورزيد يا ذرهاى اكراه داشته باشيد - به دست آن بسپاريد . به خدا سوگند ! بايد چنين كنيد و گرنه خداوند ، حكومت اسلامى را از شما خواهد گرفت ؛ سپس به شما باز نخواهد گردانيد ، و به غير شما بر مىگردد » ( و إنّ في سلطان اللّه عصمة لأمركم ، فأعطوه طاعتكم غير ملوّمة « 1 » و لا مستكره بها . و اللّه لتفعلنّ أو لينقلنّ اللّه عنكم سلطان الإسلام ، ثمّ لا ينقله إليكم أبدا حتّى يأرز « 2 » الأمر إلى غيركم ) .
آرى ، هرگاه اين نعمت الهى را كفران كنيد ، خداوند به جرم اين ناسپاسى آن را از شما خواهد گرفت ؛ همان گونه كه دربارهء تمام نعمتها فرموده است :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ »
. « 3 » آن چه از عبارت مذكور استفاده مىشود ( بنابر اين كه « حتّى » براى غايت باشد ) اين است كه : اگر از امام به حق اطاعت نكنيد ، خداوند حكومت اسلامى را از شما مىگيرد و ديگر به شما باز نمىگردد ؛ مگر بعد از آن كه گروهى از دشمنان شما بر سر كار آيند و بعد از انقراض آنها باز حكومت الهى به شما بر مىگردد .
اين تعبير ، مفسّران نهج البلاغه را سخت به زحمت افكنده ؛ چرا كه حكومت ناصالح بعد از امام عليه السّلام در دست حكام « بنى اميّه » بود ؛ ولى بعد از « بنى اميّه » به اهل بيت عليهم السّلام باز نگشت .
بعضى گفتهاند : بازگشت حكومت به « بنى عبّاس » با توجّه به اين كه آنها از « بنى هاشم » بودند نوعى بازگشت به اهل بيت است ؛ ولى با عنايت به اين كه ظلم بنى عبّاس كمتر از ظلم بنى اميّه نبود ، اين تفسير بعيد به نظر مىرسد .
بعضى نيز احتمال دادهاند : منظور ، بازگشت حكومت به اهل بيت عليهم السّلام در عصر ظهور حضرت ولى امر - ارواحنا فداه - است .
هامش
( 1 ) « ملوّمة » به معناى سرزنش شده از مادهء « لوم » ( بر وزن قوم ) گرفته شده است .
( 2 ) « يأرز » از مادهء « أرز » ( بر وزن فرض ) به معناى جمع شدن گرفته شده است .
( 3 ) ابراهيم ، آيهء 7 .