شرح و تفسير اگر فتنه جويان ادامه دهند تحمّل نخواهم كرد
با توجّه به اين كه اين خطبه در آغاز خلافت امام عليه السّلام و هنگام حركت به سوى بصره براى خاموش كردن آتش فتنه انگيزان جمل ايراد شده ، آن حضرت در بخش اوّل ، دوستانش را به اطاعت دعوت كرد و در اين بخش به دشمنان هشدار مىدهد كه دست از فتنهانگيزى بردارند و گر نه با آنها برخورد شديد خواهد كرد .
مىفرمايد : « زيرا اين گروه ( فتنهانگيز ) به علّت خشم بر حكومت من به يكديگر پيوستهاند » ( إنّ هؤلاء قد تمالؤوا « 1 » على سخطة « 2 » إمارتي ) .
اشاره به اين كه آنها گروههاى مختلفىاند ؛ از منافقان گرفته تا بعضى از صحابهء حسود و تنگ نظر ( مانند طلحه و زبير ) كه قدر مشتركى جز مخالفت با من ندارند .
سپس مىافزايد : « من تا هنگامى كه بر اجتماع شما خائف نشوم ، صبر و تحمل مىكنم » ( و سأصبر ما لم أخف على جماعتكم ) .
اين سخن ، تحمّل امام را نسبت به مخالفان و دشمنان نشان مىدهد كه معتقد بود تا كار به جاى خطرناكى نرسد ، نبايد دست به شمشير برد ؛ ولى اين بدان معنا نيست كه هر كارى آنها انجام دهند ، امام عليه السّلام در برابر آنها سكوت مىكند .
لذا در ادامهء سخن مىافزايد : « اگر آنها به اين افكار سست و فاسد باقى بمانند ( و بخواهند اهداف شوم خود را عملى كنند ) ، نظام جامعهء اسلامى از هم گسيخته خواهد شد ( و در چنين شرايطى صبر نمىكنم و بايد به فتنهانگيزى آنها پايان داد ) » ( فإنّهم إن تمّموا على فيالة « 3 » هذا الرّأي انقطع نظام المسلمين ) .
هامش
( 1 ) « تمالؤوا » از مادهء « ملائة » به معناى مساعدت بر كارى گرفته شده ، بنابر اين مفهوم « تمالؤوا » اين است كه آنها دست به دست هم دادهاند و به كمك هم برخاستهاند .
( 2 ) « سخطة » با « سخط » ( بر وزن سبد ) يك معنا دارد و آن خشم و غضب است .
( 3 ) « فيالة » به معناى سستى فكر و انديشه است .