« ممكن است بعد از امروز ، در مورد اين امر ( خلافت ) با چشم خود شمشيرهايى را ببينيد كه ، از نيام به در آمده و به پيمانها خيانت شده ! ( و بيعتها نقض گرديده است ) تا آن جا كه بعضى از شما پيشوايان اهل ضلالت ، و ( بعضى ديگر ) پيروان اهل جهالت خواهيد بود » . ( عسى أن تروا هذا الأمر من بعد هذا اليوم تنتضى « 1 » فيه السّيوف ، و تخان فيه العهود ، حتّى يكون بعضكم أئمّة لأهل الضّلالة ، و شيعة لأهل الجهالة ) .
در اين كه ، اين پيشگويى اشاره به حوادث قتل عثمان و كشيده شدن شمشيرها و شكستن بيعتها از سوى كسانى همچون طلحه و زبير ، و مانند آنها است ، يا اشاره به شورش ناكثين و قاسطين و مارقين ( آتش افروزان جنگ جمل و صفّين و نهروان ) مىباشد ، در ميان مفسّران نهج البلاغه گفتگوست .
ولى با توجه به ظروفى كه اين خطبه در آن ايراد شده ، ( هنگام شورا براى انتخاب خليفهء سوّم ) به نظر مىرسد كه تفسير اوّل قويتر است ، و همان گونه كه امام عليه السّلام پيش بينى كرده بود با روى كار آمدن عثمان ، حيف و ميل در بيت المال آغاز شد ، و بستگان و اطرافيان او مقامهاى حسّاس كشور اسلامى را در اختيار گرفتند ، و خود را روى بيت المال افكندند و هر كارى خواستند با بيت المال مسلمين انجام دادند ، و اين امر خشم مسلمين را برانگيخت و بر ضد او قيام كردند ، گروهى همچون طلحه و زبير ، سردمدار اين قيام بودند ، و گروهى هم به دنبال آنها افتادند و شد آنچه نمىبايست بشود ، در حالى كه اگر تعصّبهاى خويشاوندى و ملاحظات شخصى بر آن شوراى آن چنانى حاكم نمىشد ، و
هامش
( 1 ) « تنتضى » از مادّهء « نضو و نضى » ( بر وزن نظم ) به معنى كشيدن شمشير از غلاف است و يا به معنى خارج شدن از خانه و پريدن رنگ و مانند آن آمده است و در خطبهء بالا همان معنى اوّل مراد است .