بعلم غيب ، و إنّما هو تعلّم من ذي علم ) .
به يقين خندهء امام عليه السّلام نه از روى تمسخر بود و نه ناشى از غرور ، بلكه خندهء خوشحالى بود ، شايد از اين نظر كه خوب شد ، اين مرد كلبى چنين سؤالى بيان كرد تا امام عليه السّلام همگان را از چنين اشتباهى در آورد . و يا اين كه خندهء امام عليه السّلام از روى تعجب بوده كه نبايد چنين مسألهاى بر آن سؤال كننده مخفى باشد . به هر حال تعبير امام عليه السّلام اشاره به اين حقيقت است كه آن علم كه مخصوص خداست علم ذاتى است و اما علمى كه حاصل از تعلّم باشد و جنبهء اكتسابى داشته باشد يعنى امام عليه السّلام از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله بياموزد و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله از وحى الهى ، اين براى غير خدا امكان پذير است ( شرح اين مطلب در ادامه سخن خواهد آمد ) .
سپس افزود : « علم غيب تنها علم ( به زمان قيام ) قيامت است و آنچه خداوند سبحان در اين آيهء بر شمرده است آن جا كه مىفرمايد : « آگاهى به وقت قيامت نزد اوست ، او باران را نازل مىكند و از آنچه در رحم مادران است با خبر است ، هيچ كس ( جز او ) نمىداند فردا چكار خواهد كرد و هيچ كس نمىداند در كدام سرزمين از دنيا مىرود . . . » ( و إنّما علم الغيب علم السّاعة ، و ما عدّده اللّه سبحانه بقوله :
« إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَ يُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَ يَعْلَمُ ما فِي الْأَرْحامِ وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ ما ذا تَكْسِبُ غَداً وَ ما تَدْرِي نَفْسٌ بِأَيِّ أَرْضٍ تَمُوتُ »
الآية « 1 » .
سپس در شرح اين معنى مىافزايد : « بنابر اين خداوند سبحان از آنچه در رحمهاست با خبر است كه پسر است يا دختر ، زشت است يا زيبا ، سخاوتمند است ، يا بخيل ، سعادتمند است يا شقىّ و آن كس كه آتشگيرهء آتش دوزخ است يا كسى كه در بهشت رفيق و همنشين پيامبران مىباشد » ( آرى تنها خداوند از
هامش
( 1 ) لقمان ، آيهء 34 .