شرح و تفسير
بيانگر همه چيز !
در بخش گذشتهء از اين خطبه ، اشارهاى به مسألهء اتمام حجّت الهى نسبت به بندگان آمده بود . امام عليه السّلام در اين بخش ، آن را به صورت گسترده ، بيان مىكند و شرح مىدهد ، مىفرمايد : « خداوند كتاب ( قرآن ) را بر شما نازل كرده است ، كه بيانگر همه چيز است ( و تمام امورى كه به سعادت و نجات انسانها مربوط است ، در آن بيان شده است ) و پيامبرش را ، آن مقدار در ميان شما عمر داده كه براى او و شما ، آيينى كه مورد رضاى اوست و در كتاب آسمانىاش نازل كرده ، كامل نمايد » و أنزل عليكم
« الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ »
و عمّر فيكم نبيّه أزمانا ، حتّى أكمل له و لكم - فيما أنزل من كتابه - دينه الّذي رضي لنفسه .
آرى ، هم كتاب آسمانى جامعى نازل كرد كه تمام معارف الهيّه و برنامههاى سازندهء معنوى و مادّى در تمام امور زندگى انسانها را در بردارد ، همان گونه كه در آيهء 89 سورهء « نحل » مىفرمايد :
« وَ نَزَّلْنا عَلَيْكَ الْكِتابَ تِبْياناً لِكُلِّ شَيْءٍ وَ هُدىً وَ رَحْمَةً وَ بُشْرى لِلْمُسْلِمِينَ »
، و ما اين كتاب را بر تو نازل كرديم كه بيانگر همه چيز و مايهء هدايت و رحمت و بشارت براى مسلمانان است . » و هم به پيامبرش فرصت كافى داد كه همهء گفتنىها را بگويد و دين و آيين خدا را كامل گرداند ، همان گونه كه در آيهء 3 سورهء « مائده » آمده است :
« الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي وَ رَضِيتُ لَكُمُ الْإِسْلامَ دِيناً »
، امروز دين شما را كامل كردم و نعمت خود را بر شما تمام نمودم و اسلام را به عنوان آيين ( جاودان ) شما پذيرفتم » .
سپس براى توضيح بيشتر ، انگشت روى موارد خاصّى گذارده ، مىفرمايد :
« خداوند با زبان پيامبر ، اعمالى را كه محبوب ، يا ناخوش داشته ، به شما رسانيده و