سرمايههاى سعادت انسان ، نابود گردد و چه غافلند كسانى كه به اين واقعيتها توجّه ندارند و همچون گوسفندان ، در اين چراگاه زندگى به لذّات زودگذر سرگرمند و از گرگ اجل ، كه يكايك از اين گله مىبرد ، بىخبرند و آسوده مىچرند .
مرحوم « سيّد رضى » ، در پايان اين خطبه در چند جملهء كوتاه و بسيار پرمعنا چنين مىگويد : « و في الخبر : أنّه لمّا خطب بهذه الخطبة إقشعرّت لها الجلود ، و بكت العيون ، و رجفت القلوب . و من النّاس من يسمّي هذه الخطبة : « الغرّاء » ، در خبر آمده است هنگامى كه امام عليه السّلام اين خطبه را ايراد فرمود ، بدنها به لرزه درآمد و اشكها سرازير و دلها ترسان شد و بعضى از مردم اين خطبه را ( به خاطر فصاحت و بلاغت عجيبش ) خطبهء « غرّا » ( درخشان ) ناميدهاند » .
به راستى - همان گونه كه مرحوم سيّد رضى در اين روايت آورده است - اين خطبه از خطبههاى عجيب و تكان دهنده است كه مىتواند غافلترين افراد را تكان دهد و از خواب غفلت بيدار كند . فصاحتش بىنظير و بلاغتش بىمانند است و اگر در « نهج البلاغه » جز اين خطبه نبود ، براى پىبردن به مقام و عظمت على عليه السّلام و گرفتن بهترين پندها و اندرزها و عاليترين درس اخلاق و خودسازى كافى بود .
امام عليه السّلام در اين خطبه با مهارت عجيبى به سراغ تمام امورى رفته كه بيدار كننده و غفلتزاست و اين هدف بزرگ را از ابعاد مختلف دنبال نموده است ، خطبهاى است كه انسان هرگز از خواندن آن سير نمىشود و با گذشت زمان ، كهنه نخواهد شد .
« ابن ابى الحديد » نيز ، در پايان اين خطبه چنين مىگويد : « بدان ! ما هيچ شكى در اين مسأله نداريم كه على عليه السّلام فصيحترين كسانى بود كه در تمام طول تاريخ به لغت عرب سخن گفتهاند ( البتّه بعد از كلام خدا و كلام رسول خدا ) و اين به خاطر آن است كه امتياز سخنران و نويسنده در سخنرانى و نوشتههايش بر دو پايه استوار است : مفردات الفاظ ، و تركيببندى جملهها ، امّا مفردات : بايد سهل ، ساده ، روان ، مأنوس و خالى از هر نوع پيچيدگى باشد و الفاظ امير مؤمنان على عليه السّلام عموما چنين است و امّا تركيببندى جملهها : بايد محتوا زيبا و به سرعت فهميده شود و از
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى ) — صفحة 459
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٤٥٩