بر حذر داشتن از دنيا و سپس مسائلى مربوط به قيامت و بعد از آن آگاه ساختن مردم از آنچه در آن هستند از زرق و برق دنيا و سپس اشاره به برترى آن حضرت در شيوهء تذكّر به مردم ، آمده است .
خطبه در يك نگاه
« ابو نعيم اصفهانى » در « حلية الاولياء » بخش مهمّى از اين خطبه را آورده و در سبب ورود آن از على عليه السّلام چنين مىگويد : « آن حضرت جنازهء مسلمانى را تشييع كردند ، هنگامى كه او را در قبر گذاشتند ، بازماندگانش صدا به ناله و شيون بلند كرده و گريستند ، امام فرمود : « به خدا سوگند ! اگر اينها آنچه را ميّتشان مشاهده مىكند ببينند ، گريهء بر او را فراموش خواهند كرد ( و بر خود خواهند گريست ! ) به خدا سوگند ! مرگ به سراغ يك يك از آنها مىآيد و كسى را باقى نمىگذارد » سپس حضرت ( با توجّه به آمادگى گروه تشييع كننده در آن شرايط براى پذيرش اندرزهاى الهى ) برخاست و اين خطبه را ايراد فرمود . ( البته آنچه در حلية الاولياء آمده بخشى از اين خطبه است ، ولى به نظر مىرسد كه او خطبه را تلخيص كرده است ) . » « 1 » به هر حال ، وضع خطبه نشان مىدهد كه امام عليه السّلام به طور جدّى در مقام آماده ساختن دلها و بيدار كردن مردم بوده ، و امام عليه السّلام در بهترين و آمادهترين حالات قرار داشته كه خطبهاى به اين زيبايى و درخشندگى و پرمحتوايى بيان فرموده ، كه يك دورهء كامل درس انسانسازى است و كمتر كسى پيدا مىشود كه آن را به دقّت بررسى كند و عميقا تحت تأثير واقع نشود ، اين خطبه را مىتوان به « دوازده » « 2 » بخش تقسيم كرد كه هر كدام از آنها مكمّل ديگرى است :
هامش
( 1 ) مصادر نهج البلاغه ، جلد 2 ، صفحهء 110 .
( 2 ) توجّه داشته باشيد كه اين خطبه در يك تقسيم كلّى ، به دوازده بخش تقسيم مىشود و گر نه برخى از اين بخشها ، به بخشهاى ديگرى نيز تقسيم مىشود . لذا ما در شرح و تفسير اين خطبه ، آن را در نهايت به هيجده بخش رسانيدهايم .