ظاهر آيه اين است كه صلوات و سلام ، بر پيامبر اكرم واجب است و اين سخن مورد اتّفاق علما مىباشد « 1 » .
5 - مفهوم واقعى صلوات
آخرين سؤالى كه در اينجا مطرح است اين است كه مفهوم صلوات چيست ؟
معروف در ميان علما و دانشمندان اين است كه صلوات اگر از سوى خداوند باشد به معناى رحمت است و اگر از سوى فرشتگان و انسانها باشد به معناى طلب رحمت است . يا به تعبيرى كه در روايت امام كاظم عليه السّلام آمده است در پاسخ اين سؤال كه معناى صلوات خدا و ملائكه و مؤمنان در آيه شريفهء
« إِنَّ اللَّهَ وَ مَلائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ »
چيست ؟ فرمود :
« صلاة اللّه رحمة من اللّه و صلاة الملائكة تزكية منهم له ، و صلاة المؤمنين دعاء منهم له
، صلوات خداوند رحمتى از ناحيه او است و صلوات ملائكه ، تقديس و پاك شمردن آنها است نسبت به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و صلوات مؤمنين ، دعا و تقاضاى رحمت است از آنها براى پيامبر صلّى اللّه عليه و آله » . « 2 » بعضى معتقدند تمام اين معانى به يك اصل باز مىگردد و آن ثناى جميل است خواه به صورت فرستادن رحمت بوده باشد ، يا تقديس و پاك شمردن ، و يا تقاضاى رحمت ، كه هر كس به مقتضاى حال خودش آن را انجام مىدهد . « 3 » و از آنجا كه ريشهء اصلى اين لغت ، « صلى » ( بر وزن سعى ) به معناى در آتش افكندن ، يا سوختن و برشته شدن در آتش است ، بعضى معتقدند كه صلوات به معناى دور كردن آتش عذاب الهى است ، كه نتيجهء آن رحمت يا تقاضاى رحمت است ، ولى بعضى ميان « صلو » كه به اصطلاح ناقص واوى است ، با « صلى » كه ناقص
هامش
( 1 ) التّاج الجامع للاصول ، جلد 5 ، صفحهء 143 .
( 2 ) تفسير نور الثقلين ، جلد 4 ، صفحه 302 ، شمارهء 221 ( ذيل آيهء 56 سورهء احزاب ) .
( 3 ) التحقيق فى كلمات القرآن الكريم ، مادّهء « صلو » ( با اقتباس و نقل به معنا ) .