شرح و تفسير
استدلال منطقى در مسألهء امامت
همان گونه كه در بالا اشاره شد ، اين سخن را زمانى امام عليه السّلام ايراد فرمود كه خدمتش عرض كردند : در « سقيفهء بنى ساعده » ، انصار ( نخست خواهان استقلال در خلافت رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله بودند و هنگامى كه خواستهء آنها از سوى مهاجرين كه گردانندگان اصلى سقيفه بودند ردّ شد ) گفتند : « حال كه خلافت ما را به طور استقلال نمىپذيريد حداقل اميرى از ما باشد و اميرى از شما ( و به صورت شورايى امر خلافت را سامان مىدهيم ) » .
در اينجا بود كه امام عليه السّلام فرمود : « چرا در برابر آنها به اين حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله استدلال نكرديد كه دربارهء انصار فرمود : با نيكان آنها به نيكى رفتار كنيد و از بدان آنها درگذريد ! » ( فهلّا احتججتم عليهم بأنّ رسول اللّه صلّى اللّه عليه و آله و سلّم وصّى بأن يحسن إلى محسنهم ، و يتجاوز عن مسيئهم ؟ « 1 » « حاضران عرض كردند : اين چه دليلى بر ضدّ آنها مىشود ؟ ! « قالوا : و ما فى هذا من الحجّة عليهم ؟ ) « امام عليه السّلام فرمود : اگر حكومت و زمامدارى در ميان آنان بود ، سفارش دربارهء آنها ( به مهاجران ) معنا نداشت » . فقال : لو كانت الإمامة فيهم لم تكن الوصيّة بهم بديهى است هنگامى كه سفارش كسى را به ديگرى مىكنند مفهومش اين است كه ، اختيار كارها به دست سفارششونده است ، نه آن كسى كه سفارش او را كردهاند .
درست مثل اين كه هنگامى كه پدر خانواده مىخواهد به سفر برود ، به پسر
هامش
( 1 ) اين حديث در « صحيح مسلم » در كتاب « فضائل الصحابة » « باب فضائل الانصار » به اين عبارت از پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله نقل شده است :
« إنّ الأنصار كرشي و عيبتي . . . فاقبلوا من محسنهم و اعفوا عن مسيئهم
، انصار مخزن اسرار و گروه مورد اعتماد من هستند از نيكوكارانشان بپذيريد و بدكارانشان را ( به پاس خدماتى كه در اسلام كردهاند ) عفو كنيد » ( صحيح مسلم ، جلد 4 ، صفحه 1949 ، طبع دار احياء التراث العربى ) .