به هر حال ، اين اخبار دردناك ، به امير المؤمنين عليه السّلام رسيد و شديدا ناراحت شد و در اين فراز از خطبه فرمود : « به من خبر رسيده كه بسر ( بن أرطاة ) بر يمن ، تسلّط يافته است . به خدا سوگند ! يقين دارم كه اين گروه ( ستمگر و خونخوار ) به زودى ، بر همهء شما مسلّط مىشوند و حكومت را از شما خواهند گرفت ، ( أنبئت بسرا قد اطّلع « 1 » اليمن و إنّي - و اللّه ! لأظنّ أنّ هؤلاء القوم سيدالون « 2 » منكم ) ، سپس حضرت ، به علل اين مطلب پرداخته و روى چهار موضوع بسيار مهم كه هميشه عامل پيروزى است ، انگشت مىگذارد .
نخست اين كه مىفرمايد : « آنها ، در امر باطل خود ، متّحدند و شما ، در امر حقّتان ، پراكندهايد ، ( باجتماعهم على باطلهم ، و تفرّقكم عن حقّكم ) .
اتّحاد ، همه جا ، مايهء پيروزى است به خصوص اگر طرفداران حق ، متّحد باشند ، امّا چه دردناك است كه طرفداران حق ، پراكنده باشند و حاميان باطل ، متّحد ! با اين كه باطل ، سرچشمهء پراكندگى ، و حق ، كانون وحدت و اتّحاد است .
آرى ، براى پيروزى ، در هر كار اجتماعى ، قبل از هر چيز ، اتفاق و وحدت لازم است و پراكندگى و اختلاف ، سمّ مهلك و كشندهاى است .
ديگر اين كه « شما ، از پيشواى خود ، در امر حق ، اطاعت نمىكنيد در حالى كه آنها ، در امر باطل ، مطيع فرمان پيشواى خويشاند ، ( و بمعصيتكم إمامكم في الحقّ ، و طاعتهم إمامهم في الباطل ) .
آرى ، انضباط و اطاعت حساب شده ، همه جا ، از شرايط اصلى پيروزى است .
هيچ سپاه و لشكرى و هيچ قوم و ملّتى ، بدون انضباط و اطاعت از فرماندهء خود ، به جايى نمىرسد و به همين دليل ، در مديريت امروز ، براى مسألهء انضباط ، اهميّت
هامش
( 1 ) « اطّلع » از مادهء « طلع » و در اصل ، به معناى « نگريستن از بالا » است و سپس به عنوان كنايه ، در معناى غلبه يا پيروزى ناگهانى ، به كار رفته است . و ماده « طلوع » ، به معناى ظهور و بروز است .
( 2 ) « يدالون » ( فعل مضارع مجهول از باب افعال ) از مادّهء « دوله » به معناى « انتقال از جايى به جاى ديگر » است . و مال و ثروت را ، از اين جهت ، دولت مىگويند كه در ميان مردم ، دست به دست مىشود . و حكومت را نيز به همين دليل ، دولت مىگويند كه هر چند روزى ، در دست كسى است . بنا بر اين ، جملهء « يدالون منكم » مفهومش اين است كه حكومت ، از شما گرفته مىشود ، به خاطر ضعف و ناتوانى و پراكندگى و اختلافتان .