در جملهء اوّل به آنها نفرين مىكند و از خدا مىخواهد كه بدترين موقعيت را در دنيا و آخرت پيدا كنند در دنيا ذليل و خوار و گرفتار چنگال دشمنان شوند و در آخرت گرفتار عذاب الهى گردند .
و در جملهء دوم از خدا مىخواهد كه آنها به سرنوشت گذشتگانشان يعنى مشركان جاهليت گرفتار شوند همان گروهى كه در لجاجت و تعصّب همچون خوارج بودند و تمام آيات الهى را كه با چشم ديدند و با گوش شنيدند انكار كردند و سرانجام نابود شدند .
بعضى از مفسّران نهج البلاغه جملهء « ارجعوا . . . » را به عنوان دستور به توبه تفسير كردهاند ، در حالى كه قرينهء اين مقال نشان مىدهد كه دنبالهء همان نفرين سابق است .
در نكتهء دوم به عنوان پيشگويى روشنى از آيندهء تاريخ آنها چنين مىفرمايد :
« بدانيد كه به زودى بعد از من خوارى و ذلّت تمام وجود شما را فرا خواهد گرفت و گرفتار شمشير برّندهاى خواهيد شد ، مستبدّان زورگو بر شما حكومت خواهند كرد ، و اين امر به صورت سنّتى از سوى ستمگران در ميان شما باقى خواهد ماند » ! ( أما إنّكم ستلقون بعدي ذلّا شاملا و سيفا قاطعا و أثرة « 1 » يتّخذها الظّالمون فيكم سنّة ) .
شايان توجه اين كه تاريخ خوارج به خوبى گواهى مىدهد كه نفرين امام در بارهء آنها اثر كرد و پيشگويى آن حضرت جامهء عمل به خود پوشيد و در جنگهاى متعدّدى كه خوارج با دشمنان خود داشتند تار و مار شدند و سران آنها يكى بعد از ديگرى با ذلّت و خوارى به ديار عدم فرستاده شدند .
ابن ابى الحديد كه اطلاعات وسيع و گستردهاى در تاريخ اسلام دارد و شرح نهج البلاغهء او شاهد گوياى اين معنى است در شرح اين خطبه ، هنگامى كه به تفسير جملهء اخير مىرسد تاريخچهء مفصّلى تحت عنوان اخبار خوارج و شرح حال سردمداران آنها و جنگهايشان سخنانى بيان مىدارد كه عصاره و چكيدهء آن در
هامش
( 1 ) « اثرة » اسم مصدر از مادّهء « استئثار » به معنى استبداد و خودكامگى است .