خطبهء پنجاه و هشتم « 1 » كلم به الخوارج حين اعتزلوا الحكومة و تنادوا : ان « لا حكم الّا للّه » .
اين يكى از سخنانى است كه امام عليه السّلام به خوارج فرمود ، در آن هنگام كه از مسألهء حكميّت كناره گيرى كردند و شعار « لا حكم الّا للّه » را سر دادند .
خطبه در يك نگاه
تعبيرات اين خطبه به خوبى نشان مىدهد كه بعد از تحميل مسأله « حكميّت » در « صفّين » بر على عليه السّلام و سپس برگشت خوارج از مسألهء حكميت ، آنها معتقد بودند كه حكميت مخصوص خدا است و هر كس آن را انكار كند و به غير او بسپارد از دين خدا خارج شده است ، اين سبك مغزان قشرى و بى منطق تا آنجا پيش رفتند كه گفتند : على عليه السّلام نيز با قبول مسألهء حكميت از اسلام بيرون رفته و بايد به اين امر اعتراف كند و سپس توبه نمايد ، در حالى كه پيشنهاد حكميت از سوى امام نبود ، بلكه بر آن حضرت تحميل شد و به فرض كه چنين پيشنهادى از سوى امام بوده اصل مسأله حكميت چيزى بر خلاف اسلام نيست ، هر چند در صفّين آن را تحريف كرده و از آن سوء استفاده نمودند .
هامش
( 1 ) سند خطبه : بخشهايى از اين خطبه را قبل از سيد رضى ( ره ) ابن قتيبه در كتاب « الإمامة و السياسة » و « ابن جوزى » در « تذكرة الخواص » و « طبرى » در « المسترشد » آوردهاند و « ابن اثير » نيز در كتاب « نهاية » احتمالات متعددى را كه در بعضى از واژههاى اين خطبه آمده نقل مىكند كه نشان مىدهد او نيز نسخ مختلف اين خطبه را در دست داشته است . ( مصادر نهج البلاغة ، جلد 2 ، صفحهء 36 )