وجودش اقرار دارد . خداوند بسيار برتر است از گفتهء كسانى كه موجوداتى را به او تشبيه مىكنند و يا ذاتش را انكار مىنمايند .
شرح و تفسير
اى برتر از خيال و قياس و گمان و وهم !
همان گونه كه در بالا اشاره شد تمام اين خطبه پيرامون صفات جمال و جلال خدا بحث مىكند و در عباراتى كوتاه و پر معنى به تعداد زيادى از اسماء حسناى او اشاره مىفرمايد . در قسمت اول به پنج وصف از اوصاف او كه هر يك توضيحى بر ديگرى است اشاره كرده است ، مىفرمايد : « ستايش مخصوص خداوندى است كه ذات پاكش از همه چيز مخفىتر است ولى نشانههاى واضح و آشكار بر هستى او گواهى مىدهد » ( الحمد للّه الّذي بطن « 1 » خفيّات الأمور و دلّت عليه أعلام الظّهور ) .
« هرگز چشم بينا قادر بر مشاهدهء ذات او نيست » . ( و امتنع على عين البصير ) .
« به همين دليل نه چشم كسى كه وى را نديده انكارش مىكند و نه قلب كسى كه او را شناخته مشاهدهاش تواند كرد » . ( فلا عين من لم يره تنكره و لا قلب من أثبته يبصره ) .
در تفسير جملهء « الّذى بطن خفيّات الأمور » احتمالات گوناگونى از سوى مفسّران نهج البلاغة داده شده است . بعضى گفتهاند « بطن » در اينجا به معناى علم است يعنى خداوندى كه از اسرار نهان آگاه است .
و گاه گفته شده است كه بطن در اينجا به معنى مخفى و پنهان كردن است يعنى
هامش
( 1 ) « بطن » از مادهء « بطن » ( بر وزن متن ) يعنى شكم گرفته شده و از آنجا كه درون شكم ناپيداست اين واژه در مورد هر چيز مخفى به كار مىرود و باطن اشياء به معنى درون آنهاست و گاه « بطنت الأمر » به معنى « از اسرار درون آن آگاه شدم » به كار مىرود همان گونه كه به معنى مخفى و پنهان شدن نيز استعمال مىشود ( معنى لازم و متعدى - هر دو - دارد ) .