خطبهء سى و چهارم « 1 » و من خطبة له عليه السّلام فى استنفار النّاس الى أهل الشّام بعد فراغه من أمر الخوارج
. و فيها يتأفّف بالنّاس ، و ينصح لهم بطريق السّداد امام عليه السّلام اين خطبه را براى بسيج مردم به سوى شاميان بعد از پايان كار خوارج در نهروان ( و خاموش شدن فتنهء آنان ) ايراد كرد و در اين خطبه ( از سستى و كوتاهى مردم در امر جهاد با دشمن ) سخت ، اظهار ناراحتى مىكند و آنان را به طريق صحيح و منطقى ارشاد مىكند .
شأن ورود خطبه
همان گونه كه در بالا اشاره شد ، اين خطبه را امام عليه السّلام بعد از پايان جنگ نهروان ايراد فرموده است . از ظاهر كلام ابن ابى الحديد استفاده مىشود كه امام خطبه را در همان سرزمين نهروان بيان فرمود ، در حالى كه از نصر بن مزاحم ، نقل مىكند كه امام عليه السّلام خطبهء مذكور را پس از بازگشت از نهروان و مشاهدهء سستى سپاهيان در آمادگى براى جنگ با شاميان ، در كوفه ، ايراد كرد . « 2 »
هامش
( 1 ) اين خطبه را طبرى در تاريخ خود ( جلد 6 ، صفحهء 51 ) و ابن قتيبه در الامامة و السياسة ( جلد 1 ، صفحهء 150 ) و بلاذرى در أنساب الاشراف ( صفحهء 380 ) به صورت مختصر آورده است . نيز مرحوم شيخ مفيد ، در امالى ( مجلس 18 ) به طور مبسوطتر آورده از آنچه در نهج البلاغه آمده است روايت كرده ( مصادر نهج البلاغه ، جلد 1 ، صفحهء 425 ) .
مرحوم علامه مجلسى ، در بحار الانوار نيز اين خطبه را از مطالب السئول محمد بن طلحه شافعى آورده است . ( بحار ، جلد 74 ، صفحهء 333 ) .
( 2 ) شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد ، جلد 2 ، صفحه 192 .