مورد مىباشد ، به علّت ممانعت از دفن و متروكه شدن به تدريج از صحنهء شهر ناپديد ، يا به كانونهايى پرمسأله تبديل شده ، و بعضاً به مأمن افراد فاسد و معتاد مبدّل گشتهاند . در حالى كه با امكانات فضاى سبز ، يا مجتمعات آموزشى و فرهنگى ، توان بالقوّهء تبديل شدن به فضاى عمومى و عرصهء اجتماعى را دارا مىباشند . ليكن با توجّه به احكام شرعى خاص گورستانها ، در اين راستا ابهاماتى وجود دارد كه خواهشمند است در هر مورد فتواى خود را مرقوم فرماييد :
1 - آيا حرمت نبش قبر فقط مربوط به مسلمانان است ، يا شامل همهء پيروان اديان آسمانى ، بلكه نوع انسانها مىشود ؟
2 - نبش قبر پس از چند سال جايز است ؟ آيا نسبت به همهء متوفّيان يكسان است ؟
3 - آيا پس از انقضاى مدّت فوق ، محدوديّتى از جهت شخصيّت متوفّى وجود دارد ؟
4 - آيا پس از انقضاى مدّت فوق ، محدوديّتى از جهت تغيير كاربرى ، بدون اين كه اثرى از گورستانها باقى بماند ، وجود دارد ؟
5 - تخريب قبور قبل از موعد ، بدون اين كه منجر به نبش آن شود ، چه حكمى دارد ؟
جواب 1 تا 5 : نبش قبر مسلمين و غير مسلمانانى كه در پناه اسلام زندگى مسالمتآميز دارند جايز نيست . و چنانچه قبرستان كاملًا متروكه باشد مىتوان از آن براى كارهاى عام المنفعه مانند مسجد ، مدرسه و امثال آن استفاده كرد . البتّه تخريب قبر با نبش قبر متفاوت است ، و اگر قبور مربوط به بزرگان علما و شخصيّتهاى برجستهء جامعه بوده باشد ، تخريب آن جايز نمىباشد .
سؤال 165 - آيا شكافتن قبر به منظور تشريح بدن ميّت ، براى نجات فرد متّهم به قتل ، يا شناخت قاتل ، و اصولًا امورى كه اهميّت آن بيش از هتك حرمت ميّت است ، جايز مىباشد ؟
جواب : در فرض مسألهء بالا ، كه پاى امور مهمترى در ميان است ، نبش قبر جايز است .
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 59
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٥٩