را براى افراد كمتر از 18 سال إعمال نمايند ، كه در آن سيستم عمدتاً از نظام جايگزين استفاده مىشود . به نظر حضرتعالى با توجّه به وسعت اختيارات قضات ، خصوصاً در تعزيرات ، آيا مىتوان نظام دادرسى ويژهاى براى آنان ترتيب داد كه در موارد تعزيراتى از يك نظام جايگزينى كه در ترميم شخصيّت آسيب ديدهء آنها مؤثّر است ، استفاده نمود ؟ مثلًا به توبيخ شفاهى اكتفا نمود ، يا متّهم را به يك مؤسّسهء تخصّصى ، يا مربّيان اجتماعى كه براى اين منظور در نظر گرفته شده ، فرستاد . يا به يك مؤسّسه پزشكى تربيتى بر اساس توصيهء يك پزشك واجد شرايط براى انجام تربيت صحيح فرستاد ، يا صرفاً به جريمهء نقدى اكتفا كرد ، يا كار اجبارى بدون حقوق به نفع مؤسّسات و انجمنهاى حقوقى عمومى زير نظر و مراقبت قاضى محكوم كرد .
يا به هر شيوهء جديدى كه در ساختار شخصيّتى آنان نقش مؤثّرى داشته باشد و حالت بازدارندگى خود را نيز حفظ كند ، محكوم كرد ؟
جواب : كودكان هنگامى كه به سنّ بلوغ شرعى مىرسند ، مشمول احكام اسلام هستند . مگر اين كه عدم رشد آنها ثابت شود ؛ در اين صورت در مسائلى كه رشد در آن معتبر است ، مشمول احكام نمىباشند . ولى با توجّه به اين كه غالباً در نوجوانان زير هجده سال عوامل مخفّفه وجود دارد ، در تعزيرات مىتوان تخفيفات قابل ملاحظهاى به آنها داد ، و اگر انتقال آنها به زندانهاى عمومى داراى خطرات اخلاقى باشد ، حكومت اسلامى موظّف است جايگاه خاصّى براى آنها در نظر بگيرد ، يا شكل تعزيرات را دربارهء آنها عوض كند .
سؤال 1011 - در مواردى كه مُجرم به سنّ بلوغ شرعى رسيده ، ولى ثابت شود كه :
اوّلًا : تشخيص وى خام و ناكافى بوده است .
ثانياً : ارتكاب جرم او يك اقدام كيفرى جدّى عامدانه و آگاهانه نبوده است .
ثالثاً : با توجّه به اوضاع و احوال شخصى و خانوادگى ، قصد مجرمانهاى از او در ارتكاب عمل به اثبات نرسيده است . آيا در اين صورت فرد متّهم داراى مسئوليّت كيفرى است ، و بايد به مجازات مقرّر برسد ؟
جواب : در صورتى كه وضع او طورى باشد كه عنوان عمد بر آن صادق نباشد ،
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 389
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٣٨٩