4 - اگر مرد در شب عروسى همسرش را ترك كند و مسافرت برود ، و بعد از ده سال برگردد ( در صورتى كه نفقه داده باشد ، ) زن حق اعتراض ندارد !
چگونه مىتوان با حفظ مبناى كلامى شيعه ، اين قبيل احكام را پذيرفت ؟ آيا مىگوييد همهء عقلا اشتباه مىكنند كه مىگويند طلاقِ مبنى بر هوس و بدون عذر موجّه ظلم است ؟ همهء عقلا كه براى زن نيز ( در شرايط تدليس مرد در موارد فوق ) حق فسخ قائلند اشتباه مىكنند ؟
جواب : بدون شك فقه شيعه بر اساس ادلّهء اربعه بنا نهاده شده ، كه يكى از آنها دليل عقل است . منتها عقل بايد قطعى و جامع جميع جهات باشد ، و در مثالهايى كه ذكر كردهايد متأسّفانه اشتباهات فقهيّهء متعدّدى وجود دارد . مثلًا بند چهارم كه نوشتهايد : « اگر مرد در شب عروسى همسرش را ترك كند و ده سال برنگردد . . . » اين مسأله از نظر موازين فقهى درست نيست . چنانچه زوجه در عُسر و حرج بيفتد ، و لو بعد از شش ماه بوده باشد ، ما اجازهء طلاق را مىدهيم . و تاكنون چه بسيار زنانى كه شوهرشان آنها را رها كرده ، و از طريق همين فتوا آزادى خود را يافتهاند .
و در مورد بند سوّم ، اوّلًا مرد نمىتواند در شرايط غير متعارف مانند وسط نماز يا مواردى از اين قبيل ، از زن تقاضاى تمكين كند ، بلكه طبق عرف و عادت بايد انجام شود . و ثانياً در مورد زن نيز در صورتى كه ترك آميزش براى او خطر انحراف جنسى داشته باشد ، يا مشكل مهمّى ايجاد كند ، هرگز انتظار چهار ماه كشيده نمىشود .
و در بند دوّم ، در صورتى كه توافق طرفين به صورت شرط ضمن العقد ، يا شرط مبنىٌ عليه العقد ، بر سلامت بوده باشد ، هر عيبى سبب حقّ فسخ مىشود .
باقى مىماند بند اوّل ، هم اكنون در بسيارى از جوامع بشرى زن و مرد حق طلاق را دارند ، و مىتوانند بدون عذر موجّهى از هم جدا شوند . اگر در مورد زن ظلم محسوب مىشود ، در مورد مرد هم ظلم به شمار مىآيد . بنابراين ظلم طرفين را در ميان عقلا بايد پذيرا باشيد . از آن گذشته ، همان گونه كه در دادگاههاى امروز
استفتاءات جديد ( فارسى ) — صفحة 274
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص٢٧٤