امام صادق ( عليه السلام ) نيز مىفرمايند :
« المُستَبِدّ بِرَأيه موقوفٌ على مَداحض الزَّلَل »
« فردى كه فقط به فكر خود اتكاء مىكند ، بر لغزشگاههاى خطا ايستاده است » « 1 » و هر آن بايد منتظر سقوط خود باشد فرد مستبدى كه فقط رأى و فكر خود را مىپسندد و بر آن تكيه مىكند ، از نظر مكتب اسلام همنظر خودش صواب نيست و هم در مقام مشورت ، از مشورت با او نهى شده است ، امام صادق ( عليه السلام ) مىفرمايند با مستبد خودرأى مشورت مكن
« لا تُشِرْ على المستَبِدّ برأيه » . « 2 »
مولى على ( عليه السلام ) نيز مىفرمايند : رأى انسان منفرد و تكرو و انسانى كه فقط به رأى و نظر خود خوشنود است در واقع رأى و نظر باارزشى نيست .
« لا رأى لِمَن انفَرَد برأيه » « 3 » ، « ليس لِمُعْجِب رأىٌ » « 4 »
) زيرا فكر و نظرى ارزش دارد كه هدايت كننده انسان به راه راست و دور كننده انسان از پرتگاه باشد . در مكتب مولى على ( عليه السلام ) چنين فردى ، يك جاهل است :
« ما أعْجَبَ برأيه الّا جاهل » « 5 »
) « خودبينى نكند به رأى خود مگر جاهل » ؛ و آدم جاهل قابل مشورت نيست ، عالم هميشه به دنبال زياد كردن علم و علم آموزى است ، گرچه از فرد حقير و كوچكى باشد ، او به دنبال سخن بزرگ است ، گرچه از كودك صادر شود ، پس او خودرأى نيست ، و چنين انسانى قابل مشورت است چون عالم است .
مولى فرمود :
لا تُصَغِّرنَّ عندك الرأى الخَطير اذا أتاك به الرجلُ الحقير »
« رأى بزرگ را نزد خود كوچك مشمار هنگامى كه مرد حقيرى آن را به تو رساند » . « 6 »
مولى در جاى ديگر مىفرمايند :
مَنْ استَبزدّ برايه هَلَك و مَنْ شاوَرَ الرّجالَ
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 105 .
( 2 ) . همان مدرك .
( 3 ) . همان مدرك .
( 4 ) . غرر الحكم .
( 5 ) . غرر الحكم .
( 6 ) . غرر الحكم . .