نفس امّاره قرار نگيرد امام حسن ( عليه السلام ) مىفرمايند « 1 »
« لا يُعرَف الرَأىُ الّا عِندَ الغَضَب » :
« فكر و نظر صحيح شناخته نمىشود مگر در حالت غضب » اگر ثابتقدم بود آن رأى سليم است اگر بر حق پا نگذاشت آن نظرى صواب است كه به خطا منجر نمىشود .
4 - عدم تأمل در تصميمگيرى - اين نيز از عوامل لغزش است ، در روايتى از مولى على ( عليه السلام ) آمده :
« الرَأىُ مَعَ الأناةِ و بئسَ الظّهيرُ الرأى الفَطير »
( رأى و فكر صحيح با تأمل و دقّت است و فكر و نظر بدون تأمل و تصميمگيرى با سرعت ، بد پيشتيبانى براى انسان است ) . « 2 »
5 - استبداد رأى و عدم مشورت در امور - استبداد رأى عامل ديگى براى لغزش انسان و به خطا رفتن او است و چه بسا ريشه آن نيز در هواپرستى باشد و انگيزههاى هواپرستانه آن را ايجاب كند .
مستبد كسى است كه مىخواهد كارى را به تنهائى انجام دهد خواه انگيزه او تمايلات نفسانى باشد و خواه غير آن و مسلم است كه چنين شخص خطايش بيشتر از كسى است كه در مقام مشاورت برآمده و از عقل ديگران استفاده كرده و از چراغ افكارشان نور مىگيرد .
مولى مىفرمايند :
« المستَبِدّ مُتَهَوّرٌ فى الخطاء و الغلط »
« فرد مستبدى كه به نظر خود متكى است نسبت به خطا و اشتباه بىباك و گستاخ است » . « 3 »
در جاى ديگر مىفرمايند : « خاطَرَ مَنْ إسْتَغنى برأيه » : « آن كس كه به رأى خود قناعت كند خود را به خطر افكنده » . « 4 »
هامش
( 1 ) . بحار الانوار ، جلد 78 ، صفحه 113 - ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحه 36 .
( 2 ) . بحار الانوار ، جلد 78 ، صفحه 81 و ميزان الحكمه ، جلد 4 ، صفحه 36 .
( 3 ) . غرر الحكم .
( 4 ) . بحار الانوار ، جلد 75 ، صفحه 98 و در صفحه 105 نيز از نهجالبلاغه نقل كرده كه « قد خاطَرَ » دارد ( الاستشاره عين الهداية و قد خاطر . . . ) ( حكمت 211 ) و نيز در جلد 77 ، صفحه 384 نيز آمده است . .