عادلانه است ، اين ماده هنگامى كه به باب « افعال » در آيد ( اقساط ) ، به معناى اجراى عدالت است ، و هنگامى كه به صورت ثلاثى مجرد استعمال شود ( مانند آيهء فوق ) ، بهمعناى ظلم و انحراف از مسير حق است . « 1 »
[ قاسِيَه : ]
« قُلُوبَهُمْ قاسِيَةً »
« قاسِيَه » از مادّهء « قسوة » و « قساوت » در اصل به سنگهاى سخت اطلاق مىشود ، و به معناى خشونت و سختى و نفوذناپذيرى است ، لذا سنگهاى خشن را « قاسى » مىگويند ، و از همين رو به دلهايى كه در برابر نور حق و هدايت انعطافى از خود نشان نمىدهد ، و نرم و تسليم نمىگردد ، و نور هدايت در آن نفوذ نمىكند « قلبهاى قاسيه » يا قساوتمند ، گفته مىشود ؛ و در فارسى از آن به « سنگدلى » تعبير مىكنيم . « 2 »
[ قاصِد : ]
« وَ سَفَراً قاصِداً »
« قاصِد » از مادّهء « قَصْد » به معناى سهل و آسان است ؛ زيرا در اصل از مادّهء « قَصْد » است و مردم عادى قصد خود را متوجّه مسائل آسان مىكنند . « 3 »
[ قاصف : ]
« عَلَيْكُمْ قاصِفاً »
« قاصف » از مادّهء « قَصْف » به معناى شكننده است و در اينجا اشاره به طوفان شديدى است كه همه چيز را در هم مىشكند . « 4 »
[ قاع : ]
« فَيَذَرُها قاعاً صَفْصَفاً »
« قاع » از مادّهء « قيع » زمين صاف و مستوى ( بدون كوه و جنگل ) است و بعضى آن را به محلى كه آب در آن جمع مىشود ، تفسير كردهاند . « 5 »
[ قالِين : ]
« لِعَمَلِكُمْ مِّنَ الْقالِينَ »
« قالِين » از مادّهء « قالي - قالٍ » جمع « قال » از مادّهء « قلى » ( بر وزن حَلْق و بر وزن شرك ) به معناى عداوت شديدى است كه در اعماق دل و جان انسان اثر مىگذارد ، و اين تعبير شدت نفرت لوط را نسبت به اعمال آنها روشن مىسازد . « 6 »
[ قانِت : ]
« كُلٌّ لَهُ قانِتُونَ »
« قانِت » از مادّهء « قنوت » چنان كه قبلًا هم گفتهايم ، به معناى ملازمت و اطاعت توأم با خضوع است ، اطاعتى كه از ايمان و اعتقاد سر زند ، و اين اشاره به جنبههاى عملى و
هامش
( 1 ) . جنّ ، آيهء 14 ( ج 25 ، ص 124 )
( 2 ) . مائده ، آيهء 13 ( ج 4 ، ص 398 ) ؛ زمر ، آيهء 22 ( ج 19 ، ص 445 )
( 3 ) . توبه ، آيهء 42 ( ج 7 ، ص 502 )
( 4 ) . اسراء ، آيهء 69 ( ج 12 ، ص 218 )
( 5 ) . طه ، آيهء 106 ( ج 13 ، ص 331 )
( 6 ) . شعراء ، آيهء 168 ( ج 15 ، ص 350 )