ظ
[ ظالِمِين : ]
« الظَّالِمينَ لَهُمْ عَذابٌ »
تعبير به « ظالِمِين » از مادّهء « ظُلْم » ، دربارهء مشركانى كه عقيده به تشريعهايى در برابر قوانين الهى داشتند ، به خاطر وسعتى است كه در مفهوم « ظلم » وجود دارد ، و به هر كارى كه در غير موردش صورت گيرد ، اطلاق مىگردد . « 1 »
[ ظُفُر : ]
« حَرَّمْنَا كُلَّ ذي ظُفُرٍ »
« ظُفُر » ( بر وزن شتر ) در اصل ، به معناى « ناخن » مىباشد ، ولى به سمّ حيوانهاى سمّدار ( آنها كه همچون اسب ، سمهايى دارند كه شكاف ندارد نه مانند گوسفند و گاو كه داراى سم شكافته مىباشند ) نيز اطلاق شده ؛ زيرا سمّهاى آنها شبيه ناخن است ، و نيز به پاى شتر كه نوك پاى او يكپارچه است و شكافى ندارد ، گفتهاند .
بنابراين ، از آيهء فوق چنين استفاده مىشود كه تمام حيواناتى كه « سم چاك » نيستند اعم از چهارپايان يا پرندگان ، بر يهود تحريم شده بود . « 2 »
[ ظِلال : ]
« وَ ظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ »
« ظِلال » جمع « ظلّ » به معناى سايه است ، خواه ، سايهاى مانند سايه درختان در روز ، و يا سايهاى كه در تاريكى شب حاصل مىشود . « 3 »
[ ظلَّام : ]
« بِظَلَّامٍ لِّلْعَبيد »
« ظلَّام » از مادّهء « ظُلْم » ، صيغهء مبالغه و به معناى بسيار ظلمكننده است ، انتخاب اين كلمه در اينجا با آن كه خداوند كمترين ظلمى روا نمىدارد ، شايد به خاطر اين باشد كه اگر او مردم را مجبور به كفر و گناه كند و انگيزههاى كارهاى زشت را در آنان بيافريند و سپس آنها را به جرم اعمالى كه جبراً انجام دادهاند كيفر دهد ، ظلم كوچكى انجام نداده ، بلكه « ظلَّام » خواهد بود !
و ممكن است اشاره به اين باشد كه مقام علم و قدرت و عدل خداوند ، چنان است كه اگر ستم كوچكى به كسى كند ، بزرگ و بسيار خواهد بود ، و مصداق « ظلّام » خواهد شد ، بنابراين او از هر گونه ستمى بر كنار است .
و يا ناظر به كثرت افراد و مصاديق است ؛ چرا كه اگر ستم كوچكى به بندهاى كند ، افراد شبيه او بسيارند ، و مجموعاً ظلم بسيار مىشود . به هر حال ، اين تعبير ، دليل بر
هامش
( 1 ) . شورى ، آيهء 21 ( ج 20 ، ص 426 )
( 2 ) . انعام ، آيهء 146 ( ج 6 ، ص 31 )
( 3 ) . رعد ، آيهء 15 ( ج 10 ، ص 186 ) ؛ مرسلات ، آيهء 41 ( ج 25 ، ص 423 )