پنجم : اينكه « منافقان فاسقند و بيرون از دايرهء اطاعت فرمان خدا ( إِنَّ الْمُنَافِقِينَ هُمْ الْفَاسِقُونَ ) » .
آنچه در آيهء فوق دربارهء صفات مشترك منافقان گفته شد در هر عصر و زمانى ديده مىشود . منافقان عصر ما با چهرههاى جديدى كه به خود گرفتهاند ، در اصول فوق همانند منافقان قرون پيشين هستند ؛ هم تشويق به فساد مىكنند ؛ هم جلوى كار نيك را مىگيرند ؛ هم بخيل و مسكينند ؛ و هم خدا را در تمام زندگيشان فراموش كردهاند ؛ و هم قانونشكن و فاسقند . و عجيب اينكه با تمام اين اوصاف ، مدّعى ايمان به خدا و اعتقاد محكم و مبرم به مبانى دينى و اسلامى نيز هستند !
در آيهء بعد ، مجازات شديد و دردناك آنها ، در اين جمله كوتاه بيان شده است :
« خداوند مردان و زنان منافق و همهء كفّار و افراد بىايمان را وعدهء آتش جهنّم داده است ( وَعَدَ اللَّهُ الْمُنَافِقِينَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْكُفَّارَ نَارَ جَهَنَّمَ ) » .
همان آتش سوزانى كه « جاودانه در آن خواهند ماند ( خَالِدِينَ فِيهَا ) » . و « همين يك مجازات ( كه تمام انواع عذابها و كيفرها را در بردارد ) براى آنها كافى است ( هِىَ حَسْبُهُمْ ) . »
و به تعبير ديگر ، آنها نياز به هيچ مجازات ديگرى ندارند ؛ زيرا در دوزخ همه نوع عذاب جسمانى و روحانى وجود دارد .
و در پايان آيه اضافه مىكند : « خداوند آنها را از رحمت خود دور ساخته و عذاب هميشگى نصيبشان نموده است ( وَلَعَنَهُمْ اللَّهُ وَلَهُمْ عَذَابُ مُّقِيمٌ ) » . بلكه اين دورى از خداوند ، و بُعد از پروردگار ، خود بزرگترين عذاب و دردناكترين كيفر براى آنها محسوب مىشود .
* * *
تكرار تاريخ و درسهاى عبرت :
آيهء بعد براى بيدار ساختن اين گروه از منافقان ، آينهء تاريخ را پيش روى آنها مىگذارد ، و با مقايسهء زندگى آنان با منافقان و گردنكشان پيشين ، عبرتانگيزترين