سپس به پيامبر صلى الله عليه و آله دستور مىدهد صريحاً به اين منافقان بگو : « دست از اين عذرهاى واهى و دروغين برداريد ( لَا تَعْتَذِرُوا ) ! »
چراكه « شما بعد از ايمان راه كفر پيش گرفتيد ( قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمَانِكُمْ ) ! »
اين تعبير نشان مىدهد كه گروه بالا از آغاز در صف منافقان نبودند ، بلكه در صف مؤمنان ضعيف الايمان بودند و پس از ماجراى فوق راه كفر پيش گرفتند .
اين احتمال نيز در تفسير جملهء فوق وجود دارد كه اين گروه پيش از اين هم در صف منافقان بودند ، ولى چون ظاهراً مرتكب خلافى نشده بودند ، پيامبر صلى الله عليه و آله و مسلمانان وظيفه داشتند با آنها معاملهء افراد مؤمن كنند ، ولى هنگامى كه پس از ماجراى جنگ تبوك پرده كنار رفت ، و كفر و نفاق آنها بر ملا شد ، به آنها اخطار گرديد كه شما از اين پس در صف مؤمنان نخواهيد بود .
سرانجام ، آيه را با اين جمله پايان مىدهد كه « اگر ما گروهى از شما را ببخشيم ، گروه ديگرى را به خاطر اين كه مجرم بودند ، مجازات خواهيم كرد ( إِن نَّعْفُ عَنْ طَائِفَةٍ مِّنْكُمْ نُعَذِّبْ طَائِفَةً بِأَنَّهُمْ كَانُوا مُجْرِمِينَ ) » .
اينكه مىگويد گروهى را مجازات مىكنيم به خاطر جرم و گناهشان ، دليل بر آن است كه « گروه مورد عفو » افرادى هستند كه آثار جرم و گناه را با آب توبه از وجود خود شستهاند .
در آيات آينده مانند آيهء 74 نيز قرينهاى بر اين مطلب وجود دارد .
روايات متعدّدى در ذيل اين آيه وارد شده كه حكايت از آن مىكند كه بعضى از اين منافقان كه وصف حالشان در آيات بالا آمده ، از كردهء خود پشيمان شدند ، و توبه كردند ، ولى بعض ديگر همچنان بر روش خود باقى بودند . « 1 »
هامش
( 1 ) . براى توضيح بيشتر به تفسير نورالثّقلين ، ج 2 ، ص 239 ، مراجعه شود .