سعد بن عبداللَّه ابى خلف الاشعرى القمى ( متوفاى 299 يا 300 هجرى ) هم روزگار كلينى و نيز قرمطيان بوده است . وى گزارشگرى ثقه بوده است ، « 1 » كه به طور مبسوط افكار آنها را نقل كرده است . « 2 » اكنون اصول فكرى آنان را طبق نقل سعد بن عبداللَّه بازگو مىكنيم :
يك . باطنىگرى
نخستين ويژگى قرمطيان ، باطنگرايى و تأويل آيات قرآن بود . آنها براى تمام واجبات در قرآن و سنت ، ظاهر و باطنى در نظر مىگرفتهاند . البته تأويل كردن آنها هيچ مرزى نداشته و افراط مىكردهاند ؛ به علاوه ، هيچ دليلى نيز براى تأويلهاى خود اقامه نمىكردهاند .
دو . امامان هفت گانه
امامان پس از پيامبر صلى الله عليه و آله را هفت نفر مىدانستهاند كه آخرين آنها ، جز شش امامى كه شيعه اثنى اشعرى قبول دارند ، محمد بن اسماعيل بن جعفر الصادق عليه السلام است .
سه . ادامه رسالت
عقيدهء ديگر آنها ادامه رسالت ، پس از پيامبر صلى الله عليه و آله ضمن وجود همان هفت امام بوده است .
چهار . انقطاع رسالت از پيامبر صلى الله عليه و آله
حرف ديگرشان اين بوده كه رسالت از پيامبر صلى الله عليه و آله در غديرخم منقطع شده است .
زيرا اميرالمؤمنين عليه السلام را به خلافت نصب كرده و فرموده « من كنت مولاه فهذا على مولاه » و بدين ترتيب ، در بقيه عمر خود ، تابع على عليه السلام بوده است .
پنج . مهدويت محمد بن اسماعيل
آنها ، نوهء امام ششم عليه السلام محمد بن اسماعيل را زنده ، غايب و مستقر در بلاد روم مىدانستهاند كه روزگارى به عنوان مهدى آشكار خواهد شد .
هامش
( 1 ) . رجال النجاشى ، ص 126 ؛ رجال الطوسى ، ص 422 ، رقم ترجمه 6141 ، الفهرست ، ص 135 ، رقم ترجمه 316 .
( 2 ) . المقالات والفرق ، ص 83 - 86 ، سعد بن عبداللَّه ابى خلف الاشعرى القمى ، مركز انتشارات علمى فرهنگى ، تهران ، 1361 ش .