درگيرى با مردم و نيروهاى دولتى ، بدترين جنايتها را مرتكب شدهاند . « 1 »
خردورزى در فقه
گر چه از كلينى اثر فقهى بر جاى نمانده است ، ليكن با توجه به سامان دادن فروع كافى و گردآورى احاديث فقهى و تبويب آنها ، مىتوان به عظمت مقام فقهى وى پى برد . در زمينهء خردگرايى ايشان در فقه ، طرح دو نكته سودمند است :
1 . مبانى استنباط از نگاه كلينى
يكى از آثار كلينى كه متأسفانه به دست ما نرسيده است ، كتابى در موضوع « رجال » بوده است . شك نيست كه بررسى اسناد روايات و شناخت راويان آنها براى پذيرش روايات و فتوا طبق آنها به عنوان مقدمه استنباط كارى لازم است و كلينى به اين كار پرداخته بوده است و با توجه به بهايى كه وى به اين كار داده بوده ، مىتوان حدس زد كه ساير مبانى استنباط به ويژه دانش اصول فقه نيز در چشم و ذهن ايشان اهميت فراوان داده است ، و ما اكنون از آرا اصولى ايشان اطلاعى نداريم و چه بسا كه در اين موضوع نيز اثرى داشته كه از ميان رفته است . « 2 »
2 . نگاهى به فروع كافى
در فروع كافى آراى فقهى و اظهارنظرهاى بسيارى از كلينى ديده مىشود . نيز گاهى توضيحاتى دربارهء متون روايى آورده است . دربارهء تعارض روايات و راه جميع آنها هم نكاتى در فروع كافى وجود دارد . گاهى هم كلينى ديدگاههاى خود را پيش از نقل روايات آورده است . « 3 »
هامش
( 1 ) . ر . ك : پيشين ، والبداية والنهاية ، ابن كثير ، ج 11 ، ص 168 ، دار احياء التراث العربى ، بيروت ، 1413 ق والتنبيه والاشراف ، مسعودى ، ص 380 و بعد ، دار صادر ، بيروت ، 1983 ، نيز تجارب الامم ابن مسكويه .
( 2 ) . اين ناچيز ، نوشتار ديگرى زير عنوان شرايط راوى از ديدگاه قدما و متأخران سامان داده است كه هنوز به زيور طبع آراسته نگرديده است . در مورد وثاقت راوى از ديدگاه كلينى نيز مىتوان ، مقدمهء كافى را ملاحظه كرد و برخى آراى اصولى ايشان را نيز از همان مقدمه با ارزش به دست آورد .
( 3 ) . الكلينى وكتابه الكافى ، ص 227 - 233 .