است ، « 1 » فقيه و محدثى بزرگ به شمار مىآمده و با سفراى حضرت ولى عصر عليه السلام معاصر بوده و كتاب خود را در بغداد كه نواب آن حضرت عز و جل در آنجا ساكن بودهاند ، تدوين كرده است . از طرفى وى به زمان ائمه عليهم السلام نزديك بوده و تعداد زيادى از راويانى كه از ايشان نقل حديث مىكردهاند مانند محمد بن حسن صفار و ابراهيم بن نصير را بلاواسطه درك كرده است . « 2 »
شيخ كلينى با استفاده از اصول و مصنفاتى كه در اختيار داشته ، كتاب كافى را تدوين نمود كه داراى 30 كتاب است . شيخ طوسى از اين كتاب در فهرست خود نام برده و تمامى كتابهاى آن را احصاء نموده است . ولى در بعضى موارد ترتيب كتاب كافى در فهرست شيخ طوسى با ترتيب نسخه چاپى آن تفاوت دارد . « 3 » كتاب الكافى در 8 مجلد طبع گرديده كه دو مجلد اول آن دربارهء عقايد ، دعاء و فضائل قرآن است كه از آن به عنوان اصول كافى ياد مىشود . مجلد سوم تا هفتم اين كتاب دربارهء فروع و احكام عملى است و مجلد هشتم آن كتاب روضه نام دارد ، كه دربارهء سيره و تاريخ است ، كه عناوين و تعداد ابواب و احاديث اين كتاب در ذيل ياد مىشود .
مجلد اول داراى 4 كتاب به انضمام يك خطبه در آغاز آن ، آورده شده است .
1 . كتاب عقل و جهل ( 34 حديث ) ؛ 2 . كتاب فضل العلم داراى 23 باب ( 176 حديث ) ؛ 3 . كتاب توحيد مشتمل بر 36 باب ( 212 حديث ) ؛ 4 . كتاب الحجة داراى 110 باب و ابواب تاريخ داراى 20 باب ( مجموعاً 1015 حديث ) كه مجموع احاديث اين مجلد 1437 حديث مىباشد .
مجلد دوم مشتمل بر 4 كتاب به شرح ذيل است :
1 . كتاب الايمان و الكفر داراى 220 باب ( 1609 حديث )
2 . كتاب الدعاء داراى 60 باب ( 204 حديث )
هامش
( 1 ) . بحر العلوم ، الفوائد الرجالية ، ج 3 ، ص 329 .
( 2 ) . ملّا صدرا ، شرح اصول الكافى ، تصحيح محمد خواجوى ، مقدمه على عابدى شاهرودى ، ص 106 و 107 .
( 3 ) . شيخ طوسى ، الفهرست ، ص 135 .